۲۰ تعریف طراحی شهری

طراحی شهری به عنوان یکی از مهم ترین حوزه های میان رشته ای در برنامه ریزی و شکل دهی به فضاهای شهری، نقشی اساسی در ارتقای کیفیت زندگی شهروندان و سامان دهی محیط های شهری ایفا می کند. این حوزه در مرز میان معماری، برنامه ریزی شهری، منظر شهری و علوم اجتماعی قرار دارد و تلاش می کند تا با ایجاد تعادل میان عملکرد، زیبایی، هویت و پایداری، فضاهایی انسانی تر و کارآمدتر در شهرها شکل دهد. با توجه به گستردگی ابعاد و رویکردهای مختلف در طراحی شهری، ارائه یک تعریف واحد و جامع از این مفهوم همواره چالش برانگیز بوده است.

در طول دهه های گذشته، اندیشمندان، نظریه پردازان و نهادهای علمی مختلف هر یک از زاویه ای خاص به تعریف طراحی شهری پرداخته اند. برخی آن را فرآیند سازمان دهی فضاهای شهری و شکل کالبدی شهر می دانند، برخی دیگر بر جنبه های اجتماعی، فرهنگی و تجربه انسانی در فضاهای عمومی تاکید دارند و گروهی نیز طراحی شهری را ابزاری برای هدایت توسعه پایدار و بهبود کیفیت محیط شهری معرفی می کنند. به همین دلیل، بررسی تعاریف مختلف می تواند به درک عمیق تر ماهیت، اهداف و ابعاد گوناگون این رشته کمک کند.

در این مقاله تلاش شده است با گردآوری ۲۰ تعریف از طراحی شهری از منابع معتبر، دیدگاه های متنوع موجود در این حوزه معرفی و مقایسه شوند. این مجموعه تعاریف می تواند تصویری جامع تر از مفهوم طراحی شهری ارائه دهد و به دانشجویان، پژوهشگران و علاقه مندان این حوزه در شناخت بهتر چارچوب های نظری آن کمک کند.

20 تعریف طراحی شهری

1-  طراحی شهری فعالیتی است که نگرش را از حالت انفعالی به فعال ، از شکل گرایی صرف به عملکرد شکل گرا ، از طرح  محوری به فرایند محوری و از دستوری به تعاملی- مشارکتی تبدیل کرده،ارتقای واقعی کیفیت محیط شهری را هدف غایی قرار می دهد.[1]

2- طراحی شهری فعالیتی است که به محیط انسان ساخت و سکونتگاه های انسانی شکل داده و انسجام میبخشد و از ابتدای پیدایش (حدود 40 سال پیش) تاکنون همواره از اهمیت روزافزون برخوردار بوده است.[2]

3- طراحی شهری با شکل کالبدی عرصه عمومی در یک منطقه محدود شهر سر و کار دارد و بنابراین بین دو مقیاس شناخته شده معماری که با شکل کالبدی ساختمان در ارتباط است و برنامه ریزی شهری  و منطقه ای که با سازمان فضایی عرصه عمومی در مقیاس وسیعتری سر کار دارد قرار گرفته است.[3]

4- طراحی شهری اساسا با جنبه های کالبدی و فضایی محیط سروکار دارد،لیکن شکل و فضای شهر به هر حال از عملکرد های آن قابل تفکیک نمی باشد.[4]

5- طراحی شهری فرایندی است تکاملی و مستمر که باید در چارچوب تغییرات مداوم محیط تحقق پذیرد.فرایند مورد استفاده در طراحی تا حدود زیادی در نتیجه و حاصل کار موثر است.[5]

6- طراحی شهری زمینه و امکان به وجود آمدن تغییر و تحول کیفی را در محیط های شهری فراهم میسازد.طراح شهری ممکن است هرگز ساختمان خاص و یا ساختمان هایی را که در طرح ارائه داده،طراحی نکند،بلکه مقررات لازم را برای حرفه ای هایی که در ساختن بناها نقش دارند،تهیه نماید.[6]

7- بارنت معتقد است که « طراحی شهری عبارت است از طراحی شهر بدون طراحی ساختمان های آن»[7]

8- گوت هایم در پرسش به سوال « طراحی شهری چیست؟» می نویسد: طراحی شهری بخشی از برنامه ریزی شهری است که با زیبا شناسی سر و کار داشته، و نظم و فرم شهر را معین میدارد.[8]

9- طراحی شهری عبارت است از مطالعه طرح عرصه عمومی شهر که در مقابل عرصه خصوصی قرار دارد.منظور از عرصه عمومی،خیابان ها،بلوارها ،میدان ها،پارک های شهری به انضمام نماهای ساختمان هایی است که آن فضاها را تعریف و محصور می نماید.[9]

10- طراحی شهری،بخش به هم پیوسته ای از فرآیند برنامه ریزی شهری و منطقه ای است.طراحی شهری بیش از هر چیز و ضرورتا طراحی سه بعدی است.لیکن همچنین می بایست با جوانب غیر بصری محیط-همچون سر و صدا،بو یا احساس خطر و ایمنی که در شخصیت بخشی به محیط کمک مهمی می نماید،نیز سر و کار داشته باشد.خصیصه عمده طراحی شهری،آرایش و تنظیم عناصر کالبدی و فعالیت های انسانی می باشد که محیط را می سازد.[10]

11- راینر بنهام در کتاب کلان ساختار خود می گوید : رشته ی واسطه ای طراحی شهری با موقعیت های شهری با مساحت حدود نیم مایل مربع سروکار دارد.طراحی شهری با فرم کالبدی عرصه عمومی و سطح ناحیه ی کالبدی محدود از شهر سر و کار دارد.[11]

12- طراحی شهری یک فرایند مساله گشایی گروهی است که در آن استفاده از تکنیک های تحلیلی گوناگون، تصمیمات آگاهانه اتخاذ می شود.[12]

13- طراحی شهری عبارت است از هنر طراحی شهر به صورت 3 بعدی،که فعالیت آن در حوزه ای میان معماری،منظرسازی،مهندسی و برنامه ریزی قرار می گیرد.[13]

14- طراحی شهری فعالیتی است که با کیفیت کالبدی و فضایی محیط سر و کار دارد.[14]

15- طراحی شهری،فعالیتی است که نه از عهده یک معمار به تنهایی بر می آید و نه یک طراح شهری، بلکه کاری است گروهی میان تخصص های ذیربط در حل مسائل فضایی.[15]

16-طراحی شهری که گروهی آن را شکست معماری نوین و برخی ان را عدم توفیق رشته برنامه ریزی شهری در خلق محیط های انسانی نسبت می دهند،فعالیتی است که برای پر نمودن شکاف و خلا میان دو رشته معماری و برنامه ریزی شهری پا به عرصه حیات گذاشت.[16]

17- طراحی شهری فرآیندی است که به شکل دهی فیزیکی بافت های مختلف شهری و روستایی منجر می شود. طراحی شهری با رویکرد ساختارگرایی به ایجاد اماکن متعدد می پردازد. این فرآیند طراحی ساختمان ها، فضاها و چشم اندازها را در برمی گیرد و نهایتا جریانی را به راه می اندازد که به عمران و آبادی شهری کمک می کند[17].

18-پیتر کلتورپ، از نظریه پردازان متاخر این رشته درباره آن می گوید: «طراحی شهری، چیزی فراتر از پرداختن صرف به زیبایی شناختی محیط شهری یا استقرار هنرمندانه عناصر آن است. طراحی شهری با خلق و نگهداری مکان های شهری ای سر و کار دارد که در آن پاسخ های مناسب به مسائل اکولوژیک، رفاه اقتصادی و زندگی جمعی با یکدیگر تلفیق شده باشند.[18]

19- طراحی شهری عبارت است از فعالیت ها، عملیات و فرآیندهایی که هدفشان نظام دهی ظاهری و عملکردی به محیط کالبد است.[19]

20- طراحی شهری عبارتست ازهنر طراحی قسمت های بزرگ محیط ساخته شده در سطح کلی قبل از اینکه طراحی خود ساختمان ها بصورت تفصیلی شروع شود.[20]

منابع

[1] .بحرینی،سید حسین(1385)، “طراحی شهری در ایران:نگرشی نو“نشریه هنر های زیبا،شماره26

[2] .Moudon,A. V. (1992).” A Catholic approach to Organizing What urban Designers Should Know”, Journal of Planning Literature , Vol.6,No.4,May

[3] .Gosling. And Maitland. (1984). “Concept of Urban Design”, Academy Editions, London.

[4] .Barnett, J. (1982). “Urban Design as Public Policy: Practical Methods for Improving Cities”, Architectural Records books, New York.

[5] . بحرینی،سید حسین (1377)، ” فرآیند طراحی شهری“،انتشارات دانشگاه تهران،تهران.

[6] .Pittas, M.J. (1980). “Defining Urban Design”, Journal of Urban Design, Vol.1, No.2, Jan./Feb.

[7] .گلکار، کوروش، (1338). “کندوکاو در تعریف طراحی شهری”مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.ص10

[8] . گلکار، کوروش، (1338). “کندوکاو در تعریف طراحی شهری”مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.ص11

[9] . گلکار، کوروش، (1338). “کندوکاو در تعریف طراحی شهری”مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.ص12

[10] . گلکار، کوروش، (1338). “کندوکاو در تعریف طراحی شهری”مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.ص13

[11] . گلکار، کوروش، (1338). “کندوکاو در تعریف طراحی شهری”مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.ص

[12] . گلکار،کوروش، (1384). “مناسب سازی تکنیک تحلیلی سوآت (SWOT) برای کاربرد در طراحی شهری” صفه پاییز و زمستان 1384

[13] . توسلی ، محمود، (1332).” طراحی فضای شهری:فضا های شهری و جایگاه آنها در زندگی و سیمای شهر“مرکز مطالعات و تحقیقات شهر سازی و معماری ایران،1386.ص 83

[14] . توسلی ، محمود، (1332).” طراحی فضای شهری:فضا های شهری و جایگاه آنها در زندگی و سیمای شهر“مرکز مطالعات و تحقیقات شهر سازی و معماری ایران،1386.ص 82

[15] .پاکزاد ، جهانشاه ، ( 1385). ” مبانی نظری و فرآیند طراحی شهری“.انتشارات شهیدی ، 1385

[16] . صدیق ، مرتضی ، (1389). ” آموزش اسکیس طراحی شهری”کتابکده تخصصی کسری 1389

[17] . شفیعی ،سعید،(1380). ” مبانی و فنون طراحی شهری “،اسلیمی 1380

[18] .گلکار، کوروش، (1382). ” از تولد تا بلوغ طراحی شهری“. نشریه صفه شماره 36

[19] .بحرینی،سید حسین، ( 1385). ” فرآیند طراحی شهری“.انتشارات دانشگاه تهران

[20] . International conference on Urban Design, 1980