مختصری از تشکیلات مراجع قضایی درامور کیفری

در خصوص تشکیلات مراجع قضایی در امور کیفری در یک تقسیم بندی کلی باید به انواع دادسرا ها و دادگاه های بدوی و دادگاه تجدید نظر ودیوان عالی کشور اشاره کرد.

اول از همه دادسراها و ساختار انان و صلاحیت محلی که دارند را شرح میدهم.

 اول از همه دادسرا عمومی و انقلاب که در حوزه ی قضایی هرشهرستان تشکیل شده و بنابر اصل در معیت دادگاه بودن دادسرا ها در م۲۲ ق.ا.د.ک در معیت ان دادگاه قرار دارد که ریاست ان با دادستان شهرستان است که به تعداد لازم معاون و دادیارو بازپرس و کارمند اداری دارد.این دادسرا یک صلاحیت عمومی دارد و در معیت دادگاه کیفری ۲/کیفری ۱/انقلاب با تعدد و وحدت قرار دارد که در ادامه مباحث به صلاحیت های ذاتی دادگاه های بدوی می پردازیم .

دادسرا دوم دادسرای نظامی است که در معیت دادگاه نظامی است و ریاست ان با دادستان نظامی است و درمرکز استان تشکیل میشود .

دادسرا سوم دادسرای ویژه روحانیت است که با دادستان ویژه روحانیت است که در شهرها و حوزه های معین تشکیل میشود لازم است بگوییم که این دادسرا بازپرس ندارد.

دادسرای چهارم دادسرای نظامی زمان جنگ که با ریاست دادستان نظامی زمان جنگ است و در معیت دادگاه نظامی زمان جنگ است و به طور کل باید گفت مثل دادسرای نظامی است .حال اگر این دادسرا تشکیل نشود تکلیف ان است که دادسرای نظامی مرکز استان محل وقوع جرم انجام وظیفه میکند.

دادسرای پنجم دادسرای نظامی ناحیه است م۵۷۸ق.ا.د.ک که در شهرستان ها با تشخیص رییس قوه قضاییه تشکیل و ریاست ان با معاون دادستان نظامی مرکز است .در ادامه شاید سوال پیش بیاید چرا در نواحی این دادسرا تشکیل میشود /باید گفت چون اصل بران است که دادگاه های نظامی اصولا در مرکز استان تشکیل میشوند وبا تشخیص رییس قوه قضاییه در شهرستان ها و بنابراصل در معیت دادگاه بودن دادسرا این دادسرا ها در نواحی تشکیل میشود.

دادسرا ی دیگر دادسرای دیوان عالی کشور است که در تهران در معیت دادگاه دیوان عالی است و با ریاست دادستان کل کشور است . 

در خصوص دادسراهای تخصصی در م ۲۵ ق.ا.د.ک به تشخیص رییس قوه قضاییه تشکیل میشوند مثل دادسرای جرایم امنیتی اختیاری اند اما در م ۲۸۵ق.ا.د.ک برخلاف این م۲۵ دادسرای تخصصی الزامی و به حکم قانون به نام دادسرای تخصصی ویزه نوجوانان داریم که در این دادسرا دادیار نداریم.

اما در خصوص دادگاه های بدوی--

کیفری ۲/ این دادگاه در هر شهرستان با حضور رییس یا دادرس علی البدل تشکیل شده و صلاحیت رسیدگی به تمام جرایم رادارد مگر انکه در صلاحیت دادگاه دیگری باشد و همچین در صورتی که دادگاه اطفال و نوجوانان تشکیل نشود این دادگاه صالح به رسیدگی است .و لازم به ذکر است در شهرستان هایی که کیفری ۱و انقلاب چه با وحدت چه با تعدد تشکیل نشود در فرض اختلاف بین بازپرس و دادستان با کیفری ۲ است همچنین در قرار های قابل اعتراض هم همین حکم را دارد و اگر تشکیل شده باشد خب در همان دادگاه هایی که صالح به رسیدگی به اصل جرم هستند یعنی کیفری ۱ و..... دادسرا ان دادسرای عمومی و انقلاب در معیت دادگاه است و همچنین صلاحیت در مرجع حل اختلاف بین بازپرس و دادستان در صلاحیت /نوع جرم یا مصادیق قانونی ان در صلاحیت این دادگاه است.

کیفری ۱/ به جرایم داخل در م ۳۰۲ رسیدگی میکند واصولا در مرکز استان است و با تشخیص رییس قوه قضاییه در شهرستان ها تشکیل میشودو اگر تشکیل نشد نزدیک ترین دادگاه کیفری یک در حوزه قضایی ان استان است .اما دادسرای این دادگاه دادسرا عمومی و انقلاب محل وقوع جرم است .

 در یک مبحث کلی به توضیح ماده ۳۰۲ خواهم پرداخت .این دادگاه در مرکز استان با حضور رییس و دو مستشار تشکیل و با حضور دو عضو رسمیت پیدا میکند 

در مراکز استان دادسرای ان دادسرای عمومی انقلاب در معیت است به شرط انکه جرم در همانجا تحقق پیدا کرده باشد .اما اگر جرم در شهرستان محقق شد و دادگاه کیفری یک تشکیل نشده بود گفتیم که نزدیک ترین و در فرض عدم تشکیل ان نیز دادگاه کیفری یک استان است اما دادسرا همچنان دادسرا محل وقوع جرم است .

دادگاه انقلاب در مرکز استان اصولا تشکیل میشود و با تشخیص رییس قوه قضاییه در شهرستان ها این دادگاه به جرایم در م ۳۰۳ رسیدگی میکند که این ماده را بعدا توضیح خواهم داد این دادگاه نیز دادسرای عمومی و انقلاب در معیت ان است البته باید گفت دادگاه انقلاب باوحدت قاضی با حضور رییس یا دادرس علی البدل یا یک مستشار تشکیل میشود اما با تعدد مثل کیفری یک است و از قواعد کیفری یک تبعیت میکند مثلا همین که دادسرای ان دادسرای محل وقوع جرم است اما با وحدت چنین نیست م ۲۶ ق.ا.د.ک .

دادگاه نظامی ۱و۲ داریم که در مرکز هر استان تشکیل شده وبا تشخیص رییس قوه قضاییه یک یا چند شعبه از دادگاه های نظامی در دادسرا نواحی مستقر است م ۵۸۰ ق.ا.د.ک / دادگاه نظامی یک مثل کیفری یک تشکیل میشود و نظامی ۲ مثل کیفری دو تشکیل میشود .

دادگاه نظامی زمان جنگ ۱و۲ داریم که یک ان مثل کیفری یک و نظامی یک است اما دو ان با رییس دادگاه یا دادرس علی البدل رسمیت می یابد.

دادگاه رویژه وحانیت که در حوزه های معین تشکیل میشود با ریاست حاکم شرع است . برای جرایم روحانیون است .

 در خصوص دادگاه صلح و بخش بعدا توضیح خواهم داد.

اما دادگاه تجدید نظر استان در مرکز استان /نظامی م ۵۸۳ ق.ا.د.ک در مرکز استان /نظامی زمان جنگ م ۵۸۲و۵۸۳ ق.ا.د.ک که با تصویب رییس قوه قضاییه تشکیل میشود/ دارای رییس و دو عضو مستشار است و با دوعضو رسمیت پیدا میکند همچنین درخصوص دیوان عالی نیز صدق میکند که این دیوان در تهران تشکیل میشود اما در خصوص دادگاه تجدید نظر روحانیت از یک رییس و دو مستشار تشکیل میشود .

دادگاه صلح و دادگاه بخش و دادگاه اطفال را بعدا مختصر شرح خواهم داد. فقط بدانیم که دادگاه صلح دادسرا ندارد و در معیت ان هم دادسرا نیست و بخش نیز دادسرا نداره بلکه رییس ان حوزه به جانشینی از بازپرس اقدامات لازم را انجام میدهد.