شکل گیری و تکوین مفهوم تاب آوری فرهنگی در ایران

شکل گیری و تکوین مفهوم تاب آوری فرهنگی در ایران؛ از ماموریت ملی دانشگاه حکیم سبزواری تا رویدادهای ترویجی

مفهوم تاب آوری فرهنگی در سال های اخیر به یکی از مفاهیم مهم در حوزه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و توسعه پایدار در ایران تبدیل شده است. این مفهوم به توانایی جامعه برای حفظ هویت فرهنگی، سازگاری با تغییرات و بازتولید ارزش ها و میراث فرهنگی در برابر فشارهای بیرونی و تحولات سریع اشاره دارد. در ایران، تاب آوری فرهنگی به تدریج از یک بحث نظری فراتر رفته و به عرصه سیاست گذاری فرهنگی و برنامه های دانشگاهی وارد شده است.

 در همین راستا، از مهرماه ۱۴۰۳ با واگذاری مسئولیت «ماموریت ملی تاب آوری فرهنگی هویت محور» به دانشگاه حکیم سبزواری، این موضوع وارد مرحله ای تازه از نهادینه سازی، گفتمان سازی و تولید دانش بومی شد.

اهمیت تاب آوری فرهنگی در جامعه ای مانند ایران که دارای پیشینه تاریخی و فرهنگی غنی است، بیش از پیش آشکار می شود. هویت فرهنگی ایران بر پایه مولفه هایی مانند زبان، دین، آیین ها، هنر، ادبیات، حافظه تاریخی و سبک زندگی شکل گرفته است. در چنین شرایطی، تاب آوری فرهنگی به معنای حفظ این عناصر در عین مواجهه خلاقانه با تحولات جهانی، فناوری های نوین، تغییرات نسلی و فشارهای فرهنگی است. از این منظر، تاب آوری فرهنگی تنها به معنای مقاومت در برابر تغییر نیست، بلکه سازگاری هوشمندانه همراه با حفظ ریشه های فرهنگی است.

در چارچوب ماموریت ملی واگذار شده به دانشگاه حکیم سبزواری، تلاش شده است این مفهوم در قالب برنامه های علمی، پژوهشی و ترویجی توسعه یابد. هدف این ماموریت تبیین علمی مفهوم تاب آوری فرهنگی، پیوند آن با هویت ایرانی–اسلامی، تقویت پژوهش های میان رشته ای در حوزه فرهنگ و ایجاد شبکه ای از فعالیت های علمی و اجتماعی در سطح کشور است. در این رویکرد، تاب آوری فرهنگی به معنای پایداری هویت جمعی، انتقال ارزش ها به نسل های بعد و بازآفرینی فرهنگ در شرایط جدید تلقی می شود.

یکی از جلوه های عملی این ماموریت، برگزاری دو دوره «هفته تاب آوری» بوده است.

 این رویدادها با هدف معرفی مفهوم تاب آوری، برگزاری نشست های تخصصی، گسترش ادبیات علمی این حوزه و آشنایی دانشجویان و پژوهشگران با ابعاد مختلف آن برگزار شده اند. چنین برنامه هایی نقش مهمی در تبدیل تاب آوری فرهنگی به یک موضوع قابل بحث در فضای دانشگاهی و اجتماعی ایفا کرده اند و زمینه شکل گیری گفت وگو میان دانشگاه، جامعه و نهادهای فرهنگی را فراهم ساخته اند.

از دیگر اقدامات مهم در این مسیر، رونمایی از کتاب های حوزه تاب آوری است.

 انتشار و معرفی کتاب های تخصصی در این حوزه به تولید دانش بومی و مرجع سازی علمی کمک می کند. این آثار با بررسی مفاهیمی مانند هویت فرهنگی، پایداری فرهنگی و راهبردهای مواجهه با تهدیدهای فرهنگی، زمینه توسعه پژوهش های علمی در این حوزه را فراهم می سازند و امکان بهره گیری از منابع علمی معتبر را برای پژوهشگران و فعالان فرهنگی فراهم می کنند.

همچنین اهدای نشان تاب آوری فرهنگی از دیگر برنامه های این ماموریت است که با هدف تقدیر از کنشگران و نهادهایی انجام می شود که در حفظ هویت فرهنگی، میراث اجتماعی و تقویت سرمایه های فرهنگی نقش موثری داشته اند. چنین اقداماتی به نهادینه سازی ارزش های فرهنگی در جامعه و تقویت انگیزه برای فعالیت در این حوزه کمک می کند.

در مجموع، مجموعه فعالیت هایی مانند برگزاری هفته تاب آوری، رونمایی از کتاب ها، اهدای نشان تاب آوری فرهنگی و انتشار مطالب علمی در پایگاه تاب آوری دانشگاه حکیم سبزواری نشان می دهد که این مفهوم در ایران در حال تبدیل شدن به یک گفتمان علمی و فرهنگی است. این روند می تواند به تقویت همبستگی اجتماعی، افزایش توجه به میراث فرهنگی و توسعه سیاست گذاری فرهنگی مبتنی بر پژوهش کمک کند.

تاب آوری فرهنگی به معنای آن است که جامعه بتواند در عین پذیرش نوآوری و تغییر، ریشه های هویتی خود را حفظ کند؛ به بیان دیگر، جامعه ای که قادر است مدرن شود، بی آنکه از هویت فرهنگی خویش فاصله بگیرد. این همان افقی است که ماموریت ملی تاب آوری فرهنگی هویت محور در دانشگاه حکیم سبزواری دنبال می کند: تقویت فرهنگ ایرانی از مسیر هویت، دانش، مشارکت و استمرار فرهنگی.