جناب حاج آقا سید میرزا موسی سجادی

جناب مستطاب حاجی آقا سید میرزا موسی سجادی فرزند ارشد جناب سیدعبدالرحمن نظام الاسلام سنندجی بودند. (آقا سیدعبدالرحمان در دوره ناصر الدین شاه لقب نظام الاسلام را دریافت کردند. از علمای زمیندار دوره قاجار و اولین شخصی بودند در شهر سنندج و استان کردستان که نام خانوادگی سجادی را اختیار فرمودند. ایشان داماد جناب شیخ الاسلام بودند.) آقا سید موسی در سال ۱۲۷۴ هجری خورشیدی در عمارت نظام الاسلام واقع در شهر عالم پرور سنندج پا به عرصه گیتی نهادند. مادرشان دختر جناب حاج سیدعبدالعزیز شیخ الاسلام بزرگ بودند. (جناب شیخ الاسلام از علمای زمیندار دوره قاجار و پهلوی اول، و نخستین نفری که در استان کردستان شناسنامه دریافت نمودند. ایشان داماد جناب رکن الاسلام بودند.) جناب حاج سید میرزا موسی در اواخر دوره قاجار یعنی در سال ۱۳۰۲ لقب کمال الکتاب را دریافت داشتند و ۲ سال بعد به دستور رضا میرپنج پهلوی که دیگر شاه شده بود کلیه القاب اشرافی لغو گردید و استفاده از آن ممنوع اعلام شد. حاج سیدموسی در نزد رعایایشان به خان مالک شهرت داشتند. ایشان دومین نسل معلم از خاندان سجادی شهر سنندج هستند که به طور رسمی به کسوت معلمی درآمدند.

حاج سید موسی در سال ۱۳۰۰ شمسی با کمک پدر بزرگوار خود جناب نظام الاسلام در آبادی طای مدرسه ای بنا فرمودند و خود به مدت ۵ سال در آن مدرسه به تدریس و با سواد کردن افراد منطقه کوشش کردند. تا سال ۱۳۰۷ مدیریت مدرسه طای را به عهده داشتند. بعد از مدیریت مدرسه طای در سال ۱۳۰۷ تا سال ۱۳۰۹ مدیر مدرسه بیساران بودند. در سال ۱۳۰۹ مدیر دبستان دولتی جوانرود کرمانشاه شدند ودر سال ۱۳۱۰ تا ۱۳۱۴ در دبستان منوچهری شهر سردشت به آموزش میپرداختند. در سال ۱۳۱۴ به دبستان انوری رمشت (این مدرسه توسط جناب حاج میرزا سیدنجم الدین سجادی تاسیس گردید) منتقل و در آنجا به تدریس پرداختند. از سال ۱۳۱۵ تا اوایل سال ۱۳۱۹ در دبستان الفت نودشه خدمت نمودند. بعد از آن با سمت مدیریت دوباره به دبستان انوری رمشت رفتند و در سال ۱۳۲۲ به دبستان کانی سواران که خودشان بنیان نهاده بودند انتقال یافتند و در سال ۱۳۲۸ تا زمان بازنشستگی در دبستان هدایت (به همت جناب سیدمحمدباقر رکن الاسلام تاسیس گردید) سنندج مشغول تدریس بودند.
شایان ذکر است که ایشان از نظر دانش، ادب و خوش نویسی در شمار برجسته ترین خوش نویسان سنندج بوده اند و از لحاظ نیکوکاری و بخشش نیز نامی نیک در سراسر کردستان بر جای گذاشتند. به همت و از دارایی شخصی خود، مدارس متعددی در آبادهای مختلف کردستان تاسیس کردند و نقش مهمی در گسترش آموزش و پرورش کودکان آن مناطق داشتند.
در سال ۱۳۱۸ خورشیدی، حاجی آقا سید میرزا موسی بر اساس اسناد شرعی و رسمی، سهام سایر وارثان از جمله برادر و خواهر گرامی خود را از املاک و آبادی های موروثی مرحوم نظام الاسلام خریداری و به نام خود ثبت کردند. همچنین در همان سال، عمارت باشکوه نظام الاسلام در شهر سنندج نیز به تملک کامل ایشان درآمد.
املاک و دارایی های خانوادگی تحت مدیریت خردمندانه ی ایشان اداره می شد و رعایای وابسته به آن املاک، به لطف توجه و تربیت او، بیشترشان باسواد شدند و در دوران حکومت پهلوی به سمت ها و شغل های دولتی رسیدند.
خانواده و نوادگان
جناب حاج سید میرزا موسی دارای یک خواهر و یک برادر بودند. برادر ایشان میرزا سیدعلی ملقب به مدرس بود. (پدر آقایان دکتر سیدمحی الدین جراح و متخصص ساکن آمریکا، مرحوم میرزا سیدجمیل فوق لیسانس و دبیر فلسفه در دوره پهلوی و استاد میرزا سید بهاءالدین دبیر جامعه شناسی فارغ التحصیل از دانشگاه تهران) میرزا سیدعلی در دوره رضا شاه تحصیلات خود را تا مقطع لیسانس در دانشگاه تهران ادامه دادند و بعد از فارغ التحصیلی دبیر دبیرستان های سنندج بودند و ضمن آن در مدرسه علوم دینی سنندج هم به تدریس اشتغال داشتند. خواهرشان هم همسر سیدحسن سجادی (پدر سیدعبدالله وکیل و دخترشان هم همسر قاضی حاج سیدعبدالمجید سجادی) بود. همسر جناب حاج سیدمیرزا موسی سجادی هم از خانواده حجت جلالی و نوه ی شیخ محمدجعفر امین الشرع بودند. حاج سید موسی با برادرشان میرزا سیدعلی باجناق بوده اند.
خود آقا سید میرزا موسی دارای ۳ پسر و ۱ دختر بودند. پسر ارشدشان مرحوم آقا سید میرزا احمد مالک (پدر آقایان حاج سیدمعروف دبیر ریاضی و سرهنگ حاج سیدرئوف و سیدجهانگیر) بودند و دو فرزند دیگرشان هم مرحومین آقا سید میرزا عبدالله مالک (پدر آقایان سیداسعد و سیدکاوه) و آقا سید میرزا محمود مالک (پدر سیدآرش) بودند که شغل اجدادی را ادامه دادند. دخترشان (فرزندی به نام دکتر بهروز هادی نیا دارند) در کرج در قید حیات هستند.
تعدادی از نوادگان اعلا جدم در کشور های هلند و فلاند و بقیه هم در تهران و کرج و سنندج زندگی میکنند.
از حیث نسبت و پیوند خویشاوندی نیز پسر عموی جناب سیدمحمد باقر رکن الاسلام سجادی (اولین رئیس آموزش و پرورش کردستان قاجاری) و جناب سیدعلی مجد الاشراف سجادی (از زمینداران منطقه در دوره قاجار) بوده اند.
وفات
جناب مستطاب حاجی آقا سید میرزا موسی خان مالک کمال الکتاب سجادی سنندجی در سال ۱۳۳۸ شمسی در سن ۶۴ سالگی وفات یافتند و در کنار اجدادشان در قبرستان شیخان سنندج دفن گشتند.
منابع
تاریخچه آموزش و پرورش کردستان
علما و دانشمندان کردستان
نامداران کردستان
سنندج قدیم
مصاحبات بنده