آتش بس؛ صلح موقت یا فرصت فریب راهبردی
با اعلام آتش بس همه خیال می کنند راه صلح باز شده است اما واقعیت فراتر از این موضوع ساده است. در بسیاری از موارد آتش بس نه پایان درگیری بلکه ورود به مرحله ای تازه به حساب می آید. مکثی راهبردی و کوتاه که بیشتر به یک استراحت می ماند تا آغاز یک آشتی واقعی. توقف جنگ را می توان به فرصتی برای چیدن دوباره مهره ها تعبیر کرد. بنابراین دولت ها از این فرصت نه برای تغییر نیات خود بلکه برای آماده سازی بیشتر برای یک رویارویی دیگر استفاده می کنند.
بسیاری از آتش بس ها در واقع «وقفه ای عملیاتی» هستند که فرصتی برای جابه جایی نیروها و مهمات، ترمیم خطوط تدارکات، تقویت مواضع و همچنین مروراشتباهات مرحله قبلی به کشورها می دهد. با وجود اینکه این کارها نقض آتش بس محسوب نمی شوند اما می تواند مسیر مرحله بعدی درگیری را مشخص نمایند.
ازسوی دیگر گاهی آتش بس ها بیشتر از آنکه یک نیاز نظامی باشد، یک نیاز سیاسی هستند که پذیرش آن ها می تواند موجب آرام تر شدن فضا، کم شدن فشار رسانه ها و نهاد ها شود و همچنین زمان و فرصت لازم برای شروع مذاکرات را فراهم نماید. این در حالی است که همچنان طرف های درگیر از اهداف اصلی خود چشم پوشی نکرده اند. در منابع اسلامی نیز نسبت به خوش بینی ساده انگارانه هشدار داده شده است. امیرالمومنین (علیه السلام) در نامه خود به مالک اشتر می فرمایند:"پیشنهاد صلح دشمن را اگر رضای خدا در آن باشد رد مکن... اما پس از صلح، کاملا از دشمن برحذر باش؛ زیرا گاه دشمن نزدیک می شود تا غافلگیر نماید".
بر این اساس آتش بس را باید نقطه ای حساس در روند جنگ دانست. نه می توان آن را پایان قطعی نبرد تلقی کرد و نه می توان شروعی دوباره برای نبرد در نظر گرفت؛ چرا که ادامه آتش بس تا حد زیادی به میزان نظارت و هزینه نقض آن بستگی دارد. وقتی این دو عامل ضعیف باشند آتش بس بیشتر نقش یک تنفس را بازی می کند تا قدمی واقعی به سمت صلح. در جنگ های داخلی نیز گاهی گروه ها از آتش بس برای جذب نیرو یا تثبیت نفوذشان استفاده می کنند.
در مجموع آتش بس، فراتر از زمین گذاشتن سلاح ها، فضایی را ایجاد می کند که بسته به شرایط می تواند هم عرصه دیپلماسی را باز نماید و هم سکوی باشد برای آغاز مرحله بعدی تنش. بر این اساس باید قضاوت درباره هر آتش بس با در نظر گرفتن انگیزه ها، فشارها و توازن قوا صورت پذیرد تا ما را دچار خطای راهبردی و تصمیم اشتباه نکند. اگر این موارد به درستی مدیریت شود، آتش بس مرحله ای برای تثبیت دستاوردها و تبدیل آن ها به برتری پایدار در ادامه مسیر بدل خواهد شد در غیر این صورت، این وقفه می تواند فرصتی برای بازسازی دشمن و آغاز مرحله ای جدید از فشارها باشد.