مهم ترین حقوق نقض شده کودکان در غزه
مهم ترین حقوق نقض شده کودکان در غزه
نقض حقوق کودکان در زمینه های مختلف حیاتی، زیستی، احتماعی، روانی و آموزشی در منازعات مسلحانه آثار و پیامدهای بسیار گوناگون و زیادی برای جامعه بشری دارد. روند نقض حقوق کودکان در منازعات گوناگون در مناطق مختلف جهان همچنان رو به افزایش است. کودکان غزه یکی از قربانیان رفتارهای ناقض حقوق بشردوستانه و حقوق کودکان در اسناد بین الملل بشر، توسط رژیم صهیونیستی طی سالهای متمادی و در بحران اخیر، بوده اند.
یکی از مصادیق بارز نقض قواعد و مقررات حقوق بشر و حقوق بشر دوستانه کشتن و مجروح کردن کودکان در سطح وسیع است.
در زمان نگارش نوشته سازمان های زیر مجموعه سازمان ملل با صدور بیانیه ای مشترک اعلام کردند که از روز ۷ اکتبر تا کنون (۵ نوامبر ۲۰۲۳م) ۲ هزار و ۳۲۶ زن و ۳ هزار و ۷۶۰ کودک در نوار غزه کشته شده اند که ۶۷ درصد از آمار کل کشته شدگان را تشکیل می دهد. بر اساس بیانیه فوق، این بدان معناست که هر روز در غزه ۴۲۰ کودک کشته یا زخمی می شوند. برخی از آنها، نوزادان چند ماهه هستند.
صندوق سازمان ملل متحد، صندوق کودکان سازمان ملل (یونیسف)، سازمان بهداشت جهانی آژانس امداد و کار سازمان ملل برای آوارگان فلسطینی در خاور نزدیک (آنروا) در خصوص تحولات غزه بیانیه ای مشترک منتشر کردند.
در این بیانیه آمده است که بمباران ها خسارات بسیاری به مراکز بهداشتی وارد کرده و خدمات زنان و زایمان، نوزادان و کودکان به دلیل قطعی آب و برق، کمبود مواد غذایی و دارویی با اختلال مواجه شده است.
دفتر رسانه ای دولت فلسطین در غزه طی بیانه ای اعلام کرد که تعداد شهدا به بیش از ۱۱ هزار و ۱۰۰ نفر رسیده که حداقل ۸ هزار نفر آنها کودک و زن هستند. تعداد مجروحان نیز بالای ۲۸ هزار نفر است.
در بیانیه فوق تصریح شده است که در حال حاضر در غزه ۵۰ هزار زن حامله وجود دارد و با تعطیلی ۱۴ بیمارستان و ۴۵ مرکز بهداشتی، برخی از زنان در پناهگاهها، خانه ها و یا در میان آوار زایمان می کنند.
آمار دیگر در ۱۷ آبانماه :
از ۷ اکتبر تاکنون حداقل ۴۳۲۴ کودک در بمباران اسرائیل کشته شده اند. براساس آمار ارائه شده ارتش اسرائیل طی ماه گذشته دو برابر تعداد کل کودکان فلسطینی کشته شده در کرانه باختری و غزه اشغالی از سال ۱۹۶۷ در نوار غزه، کودک کشته است. علاوه بر این تعداد کودکان کشته شده در غزه، حدود ۱۳۵۰ کودک زیر آوار ها مفقود شده اند که به احتمال زیاد اکثر آن ها مرده هستند. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد گفت غزه در حال تبدیل شدن به “قبرستان کودکان” است.
آمار فعلی
به گزارش وزارت بهداشت دولت حماس، در میان کشته شدگان تا به امروز نام ۴۶۰۹ کودک و ۳۱۰۰ زن به ثبت رسیده و ۲۸ هزار و دویست نفر نیز در این حملات مجروح شده اند.
نکته جالب:
آقای گوترش ماه ژوئن گذشته پس از آنکه سازمان ملل کشته شدن ۱۳۶ کودک در اوکراین توسط نظامیان روس در سال ۲۰۲۲ را مورد تایید قرار داد نیروهای مسلح روسیه را به فهرست مجرمان این گزارش اضافه کرد.
تا قبل از سال ۱۹۴۹ میلادی در حالی که نظامیان تحت پوشش عهدنامه های ژنو قرار داشتند غیر نظامیان از هرگونه حمایت حقوقی محروم بودند؛ مخصوصا در طی دو جنگ جهانی، در عمل ملاحظه شد که اتباع غیر نظامی دشمن از جمله کودکان و زنان هدف هر نوع تجاوز و تعدی بودند. در آن دوران، جنگ تنها یک اقدام انحصاری مربوط به حکومت ها نبوده، بلکه مستقیما ملت ها را نیز دربر می گرفت و عامه مردم از جمله زنان و کودکان نیز درگیر بحران جنگ می شدند که می توان توقیف و بازداشت افراد را در اردوگاه های کار اجباری نام برد.
نقض حقوق کودکان در غزه
اقداماتی همچون کشتار های دسته جمعی کودکان، بازداشت، محرومیت از حق زندگی، حق برخورداری از سلامت، آموزش دسترسی به آب آشامیدنی سالم و… شده است.
از جمله موضوعات مرتبط با آسیب پذیری ویژه کودکان در برابر مخاصمات مسلحانه میتوان از این موارد نام برد:۹
۱-کودکان سرباز؛
۲-پناهندگان جنگی و آوارگان داخلی و حساسیت ویژه کودکان پناهنده و آواره؛
۳-سو استفاده و بهرهکشی جنسی از کودکان در مخاصمات، و خریدوفروش کودکان جنگ زده برای مقاصد جنسی؛
۴-آسیب پذیری بالای کودکان در برابر مینهای زمینی، بمبهای خوشه ای، تله های انفجاری، و انواع مهمات عمل نکرده؛
۵-تاثیر گسترده سلاح های کوچک و سلاح های سبک بر سربازگیری از کودکان؛
۶- بیگاری، کار اجباری و استفاده از کودکان برای کارهایی چون جاسوسی، خبررسانی، حمل ونقل، و … در نیروهای مسلح و خصوصاگروههای شورشی؛
۷- مشارکت کودکان به عنوان قربانیان و شاهدانفجایع جنگی در جریان دادرسیها؛
و۸- نحوه و شرایط محاکمه و رسیدگی به جرایم کودکان مجرم جنگی.
اساسنامه دیوان کیفری بین المللی
۱. آنچه امروز در غزه رخ می دهد بر اساس بند ۱ ماده ۷ اساسنامه دیوان بین المللی کیفری، هریک از اعمال مشخص شده در این بند که در قالب حمله ای گسترده یا سازمان یافته علیه یک جمعیت غیر نظامی و با علم به آن حمله ارتکاب می یابند. جنایت علیه بشریت است
حمله گسترده و سازمان یافته شامل رفتاری می شود که علیه هر جمعیت غیر نظامی در تعقیب یا پیشبرد سیاست یک دولت یا یک سازمان انجام می گیرد، جنایت علیه بشریت تلقی شده و در صلاحیت دیوان برای رسیدگی قرار می گیرد.
لیکن با وجود کشتار بیش از ۱۱۰۰۰ غیرنظامی، ۴۰۰۰ کودک و ۲۰۰۰ زن همچنان شاهد سکوت و انفعال نهاد های بین المللی حقوق بشری هستیم.
۲. یکی از جنایاتی که امروز در نوار غزه رخ می دهد، گرسنگی اجباری است. گرسنگی و بیماری گسترده در غزه در حال رخ دادن است، چرا که اسرائیل اجازه نمی دهد چیزی جز قطرات ناچیز کمک های بشردوستانه وارد شود.
طبق اساسنامه دیوان کیفری بین المللی، «استفاده عمدی از گرسنگی دادن غیرنظامیان به عنوان روش جنگی» جنایت جنگی در درگیری های مسلحانه بین المللی است.
۳. در طول هفتاد و پنج سال گذشته این درد و رنج به بخشی جدایی ناپذیر از زندگی روزمره مردمان فلسطین تبدیل شده است. کوچ اجباری، گرسنگی، کشتار غیرنظامیان به بهانه مقابله با گروه های جهادی، تخریب مدارس و بیمارستان ها از جمله جنایاتی است که دولت ها در برابر آن سکوت کرده اند.
۴. طبق برآورد های سازمان ملل، تخمین زده می شود که ۵۰۰۰۰ زن باردار در غزه به شدت به مراقبت های دوران بارداری و پس از زایمان نیاز دارند. تعداد آوارگان داخلی در سراسر نوار غزه حدود یک میلیون نفر تخمین زده می شود که نیازمند عزم جدی جامعه بین المللی است.
اسناد حقوق بین الملل بشر دوستانه
کنوانسیون های چهارگانه ژنو ۱۹۴۹ و پروتکل های اول و دوم الحاقی ۱۹۷۷ مهمترین اسناد مورد اجماع حقوق بشردوستانه بین المللی است.
زیر پا گذاشتن قواعد آمره و از جمله حقوق بشر دوستانه بین المللی، نقض فاحش حقوق بین الملل محسوب شده و مسئولیت بین المللی و در برخی موارد مسئولیت کیفری فردی را به همراه خواهد داشت.
حمایت و رفتار انسانی با مردم منطقه اشغالی از اصول اساسی حقوق بشردوستانه بین المللی در وضعیت اسکان خصمانه یک سرزمین است.
فهرستی طولانی از تضمین های حقوق مردم غیر نظامی که کودکان جزیی از آن هستند ، در کنوانسیون چهارم ژنو ۱۹۴۹ و پروتکل اول ۱۹۷۷ درج شده است.
از آن جمله می توان به احترام به شرف، حقوق خانوادگی، مراسم مذهبی، اموال خصوصی و آداب و رسوم سنتی اشاره نمود. گروگان گیری، تنبیه دسته جمعی، تبعیض بر اساس زمینه های نژادی، مذهبی، سیاسی، انتقال یا اخراج مردم، در اختیار گرفتن کنترل مواد غذایی و دارویی به نحوی که در جهت خلاف احتیاجات عادی مردم باشد، ممنوع شده است. انتقال اتباع غیر نظامی قدرت اشغالگر به مناطق اشغالی نیز غیرقانونی است.
کنوانسیون های چهارگانه ١٩٤٩ ژنو و دو پروتکل الحاقی ١٩٧٧ در موارد متعددی از کودکان حمایت به عمل آورده است که می توان آن را به طور کلی در دو دسته تقسیم کرد:
حمایت مستقیم و غیرمستقیم از کودکان
پیش از تصویب پروتکل ها مجمع عمومی ملل متحد در سال ١٩٧٤، اعلامیه حمایت از زنان و کودکان را در وضعیت های اضطراری و مخاصمات مسلحانه تصویب کرد. هرچند رعایت این قطعنامه در منازعات الزام آور نیست اما گام مثبتی در توجه به زنان و کودکان به عنوان قربانیان رفتار غیر انسانی و افزایش توجه به افراد آسیب پذیر در مخاصمات داخلی است
الف : حمایت عام[۱]
کودکان در معاهدات حقوق بشردوستانه علاوه بر آنکه اصولاغیرنظامی اند و نباید به آنان تعرض شود؛ به دلیل آسیب پذیر بودن از حمایت برخوردارند.
حمایت عام یعنی افراد بدون توجه به خصوصیات فردی ، شغلی ، جنسی و نژادی از کلیه فعالیت های بشر دوستانه ای که به منظور حفاظت از جمعیت های غیر نظامی به عمل می آید برخوردارگردند.
ب : حمایت های خاص[۲]
علاوه بر حمایت عام ، کودکان به دلیل آسیب پذیر بودن از حمایت خاص که جنبه تکمیلی و اضافی دارد برخوردار می گردند (مروت ، ١٣٨٥ : ١٤٥ ). به تصریح بند اول ماده ٧٧ پروتکل اول ، کودکان باید مورد احترام خاص قرارگیرند و در برابر هر شکل از حمله غیرمحترمانه حمایت شوند . طرف های مخاصمه مراقبت و کمکی که کودکان خواه به علت سن و یا به هر علت دیگر به آن نیاز دارند، برای آنان فراهم نمایند. هدف حمایت خاص از کودکان در اسناد حقوق بشردوستانه مصون داشتن و حفظ آنان از ایراد هرگونه زیان های روحی و جسمی است . (مقاله آقای دکتر میرمحمدی)
فهرستی از جنایات رژیم صهیونیستی در غزه
مطابق گزارش سازمان ملل متحد شش مورد از موارد نقض شدید حقوق کودکان در در گیری های مسلحانه عبارتند از: سربازگیری اجباری و مشارکت دادن مستقیم در درگیری ها ؛ کشتن و نقص عضو؛ هجوم به مدارس و بیمارستان ها؛ ربودن ، تجاوز و خشونت جنسی و محروم کردن کودکان از دسترسی به کمک های انسان دوستانه.
هر یک از این نقض های شش گانه ، برای کودکان مخاطره آمیز است و ترجیح یکی بر دیگری روا نیست . به عنوان مثال هر چند بر ممنوعیت سربازگیری اجباری تاکید بیشتری می شود، اما موارد پنجگانه دیگر در مخاطره علیه کودکان وزنی کمتر از سربازگیری ندارند. شورای امنیت باید به زیان دیدگان و قربانیان ایگونه خشونت ها در هر نقطه از جهان به نحو مساوی و برابر توجه نماید و از رفتار گزینشی و معیارهای دو گانه خودداری کند. دولت ها، مرتکبان جرائم علیه کودکان را محاکمه ، مجازات و ازعفو و بی – کیفری آنان بپرهیزند.
گزارش سال ۲۰۰۷ در مورد کودکان و مخاصمات مسلحانه
وضعیت کودکان درفلسطین اشغالی و بیت المقدس شرقی همچنان مخاطره آمیز است . علاوه بر حملات اسرائیل ، وجود درگیری های داخلی میان گروهای فلسطینی بر وضعیت مخاطره آمیز علیه کودکان افزوده است . از ١٠٦فلسطینی کشته شده در سرزمین های اشغالی ٥٨ درصد توسط نیروهای دفاع اسرائیل کشته شدند که ٧٤ درصد ناشی از حملات اسرائیل به بخش غزه بوده است .
فقط از اول تا هفتم نوامبر ٢٠٠٦، هشت کودک در عملیات موسوم به «ابرهای پاییز» در بیت حانون کشته شدند. ٢٤ درصد از کودکان کشته شده به علت درگیری میان گروه های فلسطینی بوده است . گزارش ها حاکی از آن است که اسرائیل از کودکان فلسطینی بازداشت شده ، به عنوان همکار در داخل زندان ها و پس از آزادی آنان استفاده می کند.
در مواردی سربازان اسرائیلی آنان را سپر خود در بازرسی منازل قرار دادند و یا به هنگام پرتاب سنگ آنان را در جلوی اتومبیل های جیپ خود نشانده اند . ربودن کودکان فلسطینی ، حمله به مدارس و بیمارستان ها با استفاده از گاز اشک آور و بمب های صاعقه نیز گزارش شده است .
حدود ٣٦١ تا ٤١٦ کودک در بازداشتگاه های اسرائیل به سر می برند که برخی از آنان ١٢ سال سن دارند و بیشتر آنان دختر هستند. تعدادی از آنان بدون هیچ اتهامی در بازداشت به سر می برند. بازداشت شدگان مورد آزار جسمی و روحی قرارگرفته و به خشونت های جنسی تهدید می شوند . انتقال زندانیان فلسطینی به صورت منظم از سرزمین های اشغالی خود نقض کنوانسیون چهارم ژنو است .
ساخت دیوار درفلسطین اشغالی همچنان تاثیرات خود را بر کودکان تشدید نموده و برفقر آنان افزوده است . تخریب بناها، زیان های بسیاری را متوجه فلسطینیان کرده که بیشتر زیان دیدگان کودکان اند.
منع عبور و مرور از محل های بازرسی یا تاخیرهای عمدی ، امکان دسترسی به مراکز بهداشتی و خدمات پزشکی را به ویژه برای کودکان دشوار کرده و تهدید جدی برای سلامت جسمی آنان است (٨٧-٧٨.Ibid:Paras).
گزارش نماینده ویژه دبیرکل در امور کودکان و درگیری های مسلحانه
در دوره آگوست ۲۰۲۲ تا ژوئیه ۲۰۲۳ ارائه شده در ۲۷ July 2023
در بخشی از گزارش آمده است :
- درگیری های چند بعدی، از جمله در مناطق مختلف، بحران های مزمن و بازیگران مسلح جدید تاثیر نامطلوبی بر حفاظت از کودکان ساکن در مناطق درگیری داشته است. در سال ۲۰۲۲، سازمان ملل متحد تعداد کلی ۲۷۱۸۰ تخلف شدید علیه کودکان را تایید کرد، از جمله ۲۸۸۰ مورد که قبل از سال ۲۰۲۱ رخ داده بود اما فقط در سال ۲۰۲۲ تایید شد. در مجموع ۱۸۸۹۰ کودک (۱۳۴۶۹ پسر، ۴۶۳۸ دختر، ۷۸۳ قربانی جنسیت ناشناخته) بودند. حداقل یکی از چهار تخلف جدی که کودکان را تحت تاثیر قرار می دهد: استخدام و استفاده. کشتن و معلول کردن؛ تجاوز جنسی و سایر اشکال خشونت جنسی؛ و آدم ربایی حداقل ۲۳۳۰ کودک قربانی تخلفات متعدد شدند.
بیشترین تعداد کودکان آسیب دیده در جمهوری دموکراتیک کنگو، اسرائیل و کشور فلسطین، سومالی، اوکراین و جمهوری عربی سوریه بوده است.
۴. قتل و ناقص کردن و استخدام و استفاده از کودکان و به دنبال آن ربوده شدن و محرومیت از دسترسی بشردوستانه همچنان بالاترین تخلف تایید شده در سال ۲۰۲۲ بوده است. در مجموع ۸۶۳۱ کودک (۵۹۸۷ پسر، ۲۲۰۹ دختر، ۴۳۵ جنسیت نامشخص) کشته شدند. و توسط طرف های درگیر معلول شده است، که مرگبارترین درگیری ها در اوکراین، اسرائیل و کشور فلسطین، افغانستان و جمهوری عربی سوریه بوده است. استفاده از مهمات انفجاری، از جمله سلاح های انفجاری و بقایای جنگ، بمب های دست ساز و مین های زمینی، بیش از ۲۵ درصد از علل کشتار و معلولیت کودکان را تشکیل می دهند. عملیات مین گذاری به دلیل ناامنی و محدودیت در رفت و آمد و دسترسی به خطر افتاد و مختل شد.
کودکان بازمانده اغلب مشکلات مادام العمر مانند قطع عضو، فلج، از دست دادن بینایی یا شنوایی و ترومای طولانی مدت را تجربه می کردند و در نتیجه احتمالا با تبعیض و انگ مواجه می شدند.
- در مجموع ۷۶۲۲ کودک جذب و مورد استفاده قرار گرفتند و ۳۹۸۵ کودک (۲۲۵۶ پسر، ۱۳۷۹ دختر، ۳۵۰ جنسیت نامشخص) ربوده شدند که بیشترین تعداد تایید شده است.
در جمهوری دموکراتیک کنگو، سومالی، بورکینافاسو و میانمار. تعداد دختران ربوده شده در سال ۲۰۲۲ در مقایسه با سال قبل بیش از ۳۰ درصد افزایش یافته است.
بحران جدید ۲۰۲۳
بررسی شواهد، تصاویر، مستندات و گزارش های رسمی و معتبر نهاد های ناظر بین المللی، نشان می دهد که مجموعه متنوعی از مهمترین قواعد بنیادین و عرفی حقوق بین الملل و مقررات ناظر بر حقوق بین الملل بشردوستانه در سطحی بسیار گسترده در جریان جنگ اخیر رژیم صهیونیستی علیه مردم ساکن در نوار غزه نقض شده است.
شواهد و قرائن نشان می دهد که مصادیق متعددی از ارتکاب جنایت علیه بشریت، جنایت جنگی و جنایت نسل کشی در این جنگ به وضوح دیده می شود. از مصادیق مربوط به جنایت علیه بشریت در جنگ غزه می توان به کشتار وسیع زنان و کودکان، حمله به بیمارستان ها، ندادن مجوز برای حمل و نقل مجروحان، ممنوعیت دسترسی به دارو، حمله به مدارس، مساجد و مراکز مذهبی که جملگی از موارد نقض کنوانسیون های ژنو و ارتکاب جنایت علیه بشریت از سوی رژیم صهیونیستی می باشد.
بمباران منازل مسکونی، کشتار زنان و کودکان، حمله به تاسیسات غیرنظامی، منازل، مدارس، مساجد، مراکز پلیس، اماکن عمومی، نابودی زیرساخت های حیاتی از جمله قطع شبکه توزیع آب و برق، تخریب بیمارستان ها و مراکز درمانی، ممانعت از حمل و نقل مجروحان و ارسال دارو، برخی از مهمترین مصادیق جنایت جنگی در جنگ اخیر غزه است.
در جریان حمله به نوار غزه، نیرو های رژیم صهیونیستی با محاصره همه جانبه غزه و ممانعت از ارسال نیاز های ابتدایی برای بقای حیات ساکنان غزه و با علم به اینکه مقتولان عضوی از گروه بزرگتری به نام ساکنان غزه هستند و بدون در نظر گفتن تعلق آنان به یک گروه نظامی یا سیاسی خاص اقدام به قتل آنان کرده اند، هر دو رکن مادی و روانی جرم نسل کشی بر مبنای تعریف ارائه شده در مواد ۲ و ۳ کنوانسیون پیشگیری و مجازات ژنوساید در تاریخ ۹ دسامبر ۱۹۴۸ محقق شده است.
رهیافت اسلامی حمایت از کودکان درمخاصمات مسلحانه
بند اول : حمایت عام
تردیدی نیست اصول انسانیت و اخلاق دو اصل بنیادین در آموزه های دینی است که در همه حال حتی در مخاصمات رعایت کردن آنها الزامی است . افزون بر این ، مفهوم اصل تفکیک میان نظامیان وغیر نظامیان و اهداف نظامی وغیر نظامی ریشه در آیات قرآن کریم و سنت نبوی (ص ) دارد. (قربان نیا، ٤٦٣:١٣٨٦-٤٦٦)
از آنچه مفسران در تفسیر آیه ١٩٠سوره بقره آورده اند به صراحت می توان مفهوم تفکیک را یافت .
«و قاتلوفی سبیل الله الذینیقاتلونکم ولاتعتدوان الله لایحب المعتدین »، با کسانی که با شما آغاز جنگ می کنند نبرد کنید و از حد بیرون نروید که خداوند تجاوز گران را دوست
ندارد( بقره :١٩٠).از تفسیری که مفسران در باره این آیه مگویند می توان سه پیام زیر را دریافت کرد :
١- کسانی که با شما سر جنگ ندارند با آنان آغاز به جنگ نکنید؛
٢- از حدود مقرر در جنگ و جهاد خارج مشوید و حقوق در جنگ را رعایت کنید؛
٣- زنان ، کودکان و سالخوردگان را در جنگ هدف قرار ندهید.
مفهوم حقوقی این آیه در حوزه جنگ به صراحت از سوی دولت اسلامی در سال های آغازین قرن هشتم میلادی اعلام شده است . وقتی ازعمر بن عبدالعزیز، والی اموی (سال های حکومت ٧١٧-٧٢٠ میلادی ) پرسیدند: «مقصود این آیه چیس؟» پاسخ نوشت : «مقصود آیه آن است که در جنگ تعرض به کودکان ، زنان و کسانی که با مسلمانان نمجنگند، ممنوع است ». (ابوالفتوح رازی ، بی تا: ٣٠٦-٣١٢؛ السیوری ،١٤٢٤: ٣١٦) به اجماع فقهای اسلام ، زنان و کودکان از تعرض مصون اند و مستندفتوای فقیهان ، سنت قولی و عملی پیامبر(ص ) و جانشینان پس از آن حضرت است . همچنین به نظر بسیاری از مفسران ، کشتن کودکان از مصادیق اعتداء و خروج از حد است که در آیه مزبور از آن نهی شده است .
هرچند به نظر بسیاری ازفقیهان اهل سنت و برخی ازفقیهان مذهب جعفری ، چنانچه کودکان در جنگ مشارکت کنند رزمنده محسوب مشوند، اما به نظر اکثرفقیهان جعفری ، کشتن زنان و کودکان مطلقا ممنوع است حتی اگر در جنگ مشارکت کنند. (محقق داماد ، ١٣٨٣: ١١٠ -١١٣ ) آنان تصریح می کنند:
«کشتن زنان و کودکان در جنگ جایز نیست ، حتی اگر زنان با مسلمانان جنگ کنند و به شوهران خود یا مردان جنگی در نبرد کمک رسانند مگر ناچار شوند ». ٣٢ در برداشتی دیگر زنان ، کودکان ، پیران و روحانیان چون معمولا در جنگ شرکت ندارند هدف حمله قرار نمگیرند، ولی اگر در جنگ شرکت کنند یا در تنظیم وعملیات جنگی مشارکت داشته باشند ، رزمنده محسوب می شوند . (علامه حلی ، ١٤١٩: ج ٩/ ٦٤) متون بسیاری درفقه اسلام بر اینکه کشتن کودکان درجنگ ممنوع است صراحت دارند. زیرا تعرض به آنان در سرنوشت جنگ تاثیری ندارد . (علامه حلی ، ١٤١٩: ج ٧٤/٩ ؛ النجفی ، ١٣٩٢: ج ٢١/ ٦٨) همچنین کشتن کودکان پس از اسارت نیز ممنوع است حتی اگر به عنوان رزمنده در جنگ مشارکت مستقیم داشته اند ؛ زیرا آنانکه در حال جنگ ، کشتن آنان ممنوع است پس از جنگ نیز به طریق اولی ممنوع است . (الزحیلی وهبه ، ٢٠٠٢ : ج ٨/ ح ٥٨٥٦)
بنددوم : حمایت خاص ازکودکان درمتون اسلامی
حضرت رسول هرگاه گروهی را برای مراقبت های نظامی (سریه ) می فرستاد آنان را در برابر خود می نشاند و می فرمود: «…سالخوردگان ، زنان و کودکان را مکشید…». (علامه حلی ،همان :ص ٦٣؛ الحر العاملی ، ١٤١٢ :ج ١٥/ح ١٩٩٨٥/ ٥٨) هر چند در زبان روایات از مصداق کامل تعرض یعنی کشتن کودکان نهی شده است روشن است که مقصود، رعایت حق حیات آنان وعدم خشونت است . صاحب جواهر،فقیه برجسته شیعی ، پس از نقل این حدیث پیامبر(ص ) که فرمود: « …پیران و کودکان را زنده نگه دارید»٣٤ (النجفی ، ١٣٩٢: ج ٧٤/٢١ ) می افزاید مقصود «استبقاء» آنان است . ٣٥ این واژه در ادبیات تازی به معنی حفظ و نگهداری برای تداوم زندگی است . بنابراین تردیدی نیست که در آموزه های اسلام نقص عضو، ربودن ، تعرض جنسی و مانند آن با آموزه های اسلام و بلکه هر دین ناسازگار است .
بدیهی است در این موارد لازم است نیازهای اساسی کودکان مانند تغذیه ، پوشاک و خدمات بهداشتی و آموزشی تامین گردد؛ به ویژه لازم است با مشارکت دادن آنان در برنامه های متنوع ، از آسیب های جسمی و روحی وارده به آنان کاست . (همان : ص ٨٤)
چنانچه ، دولت با انعقاد یک پیمان بین المللی بتواند کودکان سرزمین خود را از بلایای جنگ
دور سازد، این کار بر دولت اسلامی لازم خواهد بود. زیرا این معاهده تعهدات متقابلی فراهم می سازد که کودکان از صدمات جنگ دور بمانند. در این گونه معاهدات دولت ها متعهد خواهند بود کودکان را در جنگ مشارکت ندهند و چنانچه کودکان در جنگ آسیب دیدند، اقدامات حمایتی لازم از آنان تا بازگشت به خانواده معمول گردد.
بنابراین ، بر افراد، نهادهای مردم نهاد و دولت لازم است در حد توان و امکانات از بروز خشونت علیه کودکان در مخاصمات جلوگیری نمایند. بر اساس آنچه فقیهان در حمایت از کودکان در مخاصمات آورده اند دولت اسلامی موظف مشود، کسانی که کودکان را در مخاصمات مشارکت می دهند و یا آن را هدف قرار می دهند به عنوان مجرمان جنگی تحت تعقیب قرار داده محاکمه و مجازات نماید . (همان : ص ٨٥) چه دولت اسلامی به پروتکل الحاقی خاص حمایت از کودکان در مناقشات بپیوندد یاخیر، آموزه های اسلام از کودکان در مخاصمات پشتیبانی خواهد کرد.
[۱] . منظور از حمایت عام این است که آنها در زمره غیر نظامیان قرار داشته و از حمایتهای حقوق بشر دوستانه بین المللی نیز برخوردار می باشند.
[۲] . منظور از حمایت خاص ، حمایتی است که منحصرا به دسته ای از افراد به دلیل ویژگیهای خاص و وضعیت جسمی ، سنی و جنسی … آنان اختصاص دارد.