دفاعیه ارشد: جلسه دفاع با موضوع «بررسی مرور زمان در لایحه آیین دادرسی تجاری و مقایسه آن با سایر قوانین»

جلسه دفاع با موضوع «بررسی مرور زمان در لایحه آیین دادرسی تجاری و مقایسه آن با سایر قوانین» روز دوشنبه، 27 مهر، 1405 توسط دانشگاه طلوع مهر در شهر قم استان قم برگزار می شود.

چکیده هدف: مرور زمان به عنوان یکی از نهادهای اساسی حقوقی، نقش مهمی در تثبیت و امنیت روابط حقوقی، جلوگیری از طرح دعاوی قدیمی و کاهش طولانی شدن روند دادرسی ایفا می کند. با این وجود، نظام حقوقی ایران در برخورد با این نهاد دارای رویکردی دوگانه و ناهمگون است. از یک طرف، قانون مدنی و قانون آیین دادرسی مدنی با تکیه بر مبانی فقه امامیه و قاعده «الحق لا یبطل بمرور الزمان» پذیرش مرور زمان به عنوان قاعده ای کلی را نپذیرفته اند؛ و از سوی دیگر، قانون تجارت و برخی قوانین خاص، به دلیل ضرورت های نظم عمومی و نیازهای حوزه تجارت، مرور زمان را در موارد متعدد به رسمیت شناخته اند. لایحه آیین دادرسی تجاری که از سال ۱۳۹۰ در مجلس شورای اسلامی در دست بررسی است، با هدف ایجاد نظامی منسجم و یکپارچه در حوزه مرور زمان دعاوی تجاری تدوین شده است. این پژوهش به منظور بررسی تطبیقی مرور زمان در این لایحه با قوانین مدنی، تحلیل نقاط قوت و ضعف رویکردهای موجود، شناسایی چالش های اجرایی و ارائه راهکارهای اصلاحی برای بهبود نظام حقوقی ایران انجام شده است. روش شناسی پژوهش: این مطالعه به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای شامل کتب حقوقی، مقالات علمی، قوانین و مقررات، آرای وحدت رویه و نظرات مشورتی اداره حقوقی قوه قضائیه انجام شده است. همچنین، از مطالعات تطبیقی و تحلیل اقتصادی حقوقی برای بررسی عملکرد مرور زمان در نظام های مختلف حقوقی و ارزیابی تاثیرات آن بر نظام بانکی و روابط تجاری بهره گرفته شده است. یافته ها: نتایج نشان می دهد که نظام حقوقی ایران در زمینه مرور زمان از ناهماهنگی و دوگانگی آشکاری رنج می برد که این موضوع به کاهش امنیت حقوقی، افزایش دعاوی کهنه، طولانی شدن دادرسی و ناکارآمدی نظام قضایی منجر شده است. حذف کامل مرور زمان در قانون آیین دادرسی مدنی ۱۳۷۹، اگرچه با مبانی فقهی سازگار بود، اما در عمل باعث افزایش پرونده های قدیمی و دشواری اثبات آنها شده است. در مقابل، قانون تجارت با پذیرش مرور زمان در حوزه هایی مانند اسناد تجاری (مهلت پنج ساله)، بیمه (مهلت دو ساله) و حمل ونقل (مهلت یک ساله)، اثربخشی این نهاد را در ایجاد امنیت حقوقی و تسریع رسیدگی به دعاوی نشان داده است. لایحه آیین دادرسی تجاری با رویکردی عمل گرایانه و مبتنی بر ضرورت های نظم عمومی، مرور زمان را به عنوان قاعده ای عام در دعاوی تجاری پذیرفته و آن را به صورت ایراد شکلی (مسقط دعوا) تعریف کرده که با مبانی فقهی قانون مدنی نیز همخوانی دارد. از جمله نوآوری های لایحه می توان به یکپارچه سازی مقررات، تعیین مواعد مشخص و متناسب، شفاف سازی آثار مرور زمان و پیش بینی موارد تعلیق و قطع آن اشاره کرد. با این وجود، لایحه با مشکلات و ابهامات متعددی مواجه است؛ از جمله ابهام در تعریف دعاوی تجاری و دامنه شمول مرور زمان، ناهماهنگی ظاهری با نظریه شورای نگهبان، تعارض با قاعده دادرسی اختصاری، ابهام در نقش نهاد مشاور تجاری و وجود تعارضات بالقوه با قانون تجارت و رویه قضایی موجود به ویژه رای وحدت رویه شماره ۶۲۳. مقایسه تطبیقی لایحه با قوانین مدنی، آیین دادرسی مدنی و قانون تجارت نشان می دهد که گرچه در مواعد اصلی مرور زمان انطباق وجود دارد، اما در قلمرو شمول، آثار و شرایط آن تعارضات جدی دیده می شود. نتیجه گیری: لایحه آیین دادرسی تجاری با پذیرش مرور زمان به عنوان ایراد شکلی، گامی موثر در جهت افزایش امنیت حقوقی، تسریع دادرسی و هماهنگی با استانداردهای بین المللی در حوزه تجارت برداشته است. با این حال، برای موفقیت اجرای این لایحه، ضروری است که ابهامات موجود درباره تعریف دعاوی تجاری و دامنه شمول مرور زمان رفع شده و هماهنگی لازم با قانون تجارت و رویه قضایی موجود صورت گیرد. همچنین، تغییر شیوه دادرسی از عادی به اختصاری و شفاف سازی نقش نهاد مشاور از دیگر اقدامات مورد نیاز است. با توجه به تاخیر بیش از یک دهه در تصویب لایحه، فرصت مناسبی برای بازنگری، اصلاح و رفع تعارضات پیش از تبدیل آن به قانون فراهم آمده است. در نهایت، ایجاد وحدت رویه قضایی از طریق آرای هیات عمومی دیوان عالی کشور می تواند به یکپارچگی نظام حقوقی در این حوزه کمک کرده و زمینه ساز اصلاحات قانونی آینده در راستای هماهنگی بهتر حقوق مدنی و تجاری ایران باشد.
معرفی سخنرانان: به گزارش روابط عمومی دانشگاه طلوع مهر، جلسه دفاع از پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد با موضوع «بررسی مرور زمان در لایحه آیین دادرسی تجاری و مقایسه آن با سایر قوانین» توسط دانشجوی مقطع ارشد رشته حقوق ثبت اسناد و املاک، آقای سیدحسن شمس حسینی، در تاریخ ۲۷ مهر ۱۴۰۵ ساعت ۱۸:۳۰ در سالن اجتماعات مهندس رسولی برگزار شد. در این جلسه، دکتر حسین کریمی به عنوان استاد راهنما حضور داشتند.