دفاعیه ارشد: مطالعه تطبیقی الهه های مونث اوستادر نگاره های شاهنامه بزرگ ایلخانی و شاهنامه طهماسبی

مطالعه تطبیقی الهه های مونث اوستادر نگاره های شاهنامه بزرگ ایلخانی و شاهنامه طهماسبی روز پنجشنبه، 24 مهر، 1404 توسط دانشگاه هنر شیراز در شهر شیراز استان فارس برگزار می شود.

پژوهش حاضر با عنوان «مطالعه تطبیقی الهه های مونث اوستا در نگاره های شاهنامه بزرگ ایلخانی و شاهنامه طهماسبی» بر آن است تا چگونگی بازنمایی مفاهیم اسطوره ای آیینی مرتبط با الهه های زن در متن اوستا را در قالب تصویری دو نسخه نفیس و ممتاز از شاهنامه بررسی و تحلیل نماید. در متون اوستایی، الهه هایی چون آناهیتا، چیستا، اشی و سپندارمذ واجد جایگاهی والا در نظام اندیشه دینی و کیهانی اند و نقش هایی چون نگهبانی آب، دانش، باروری، زمین و عدالت را ایفا می کنند. بازتاب این مفاهیم در هنر تصویری ایران، به ویژه در نسخه های مصور شاهنامه، که ترکیبی از روایت های اسطوره ای، تاریخی و حماسی است، گویای نوعی امتداد مفاهیم دینی در بستر هنر تصویری در دوره های اسلامی است.پرسش اصلی پژوهش آن است که بازنمایی الهه های زنانه اوستایی در نگاره های شاهنامه بزرگ ایلخانی (سده هشتم هجری) و شاهنامه طهماسبی (سده دهم هجری) چگونه و با چه تفاوت ها و شباهت هایی صورت گرفته است؟ این پرسش با فرض تداوم و دگردیسی برخی عناصر تصویری و مفاهیم زنانه با ریشه های اسطوره ای دینی در بستر نگارگری ایرانی دنبال می شود.اهمیت و ضرورت این پژوهش، از یک سو در بررسی لایه های معناشناسانه تصویر در پیوند با متون دینی باستانی، و از سوی دیگر در تحلیل تطبیقی دو نسخه برجسته از شاهنامه به منزله سندهای هنری و فرهنگی دوره های ایلخانی و صفوی نهفته است.روش تحقیق به صورت کیفی و با رویکرد توصیفی تحلیلی و بر پایه ی مطالعات تطبیقی صورت پذیرفته است. داده ها از طریق منابع کتابخانه ای و تحلیل نگاره ها گردآوری شده و بررسی مولفه های تصویری همچون ترکیب بندی، چهره پردازی، رنگ، نمادپردازی و موقعیت روایی شخصیت های زنانه در نگاره ها انجام شده است.یافته های پژوهش نشان می دهد که هرچند الهه های زن اوستایی با نام و هیئتی مشخص در نگاره های شاهنامه حضور ندارند، اما مفاهیم، نمادها و نشانه هایی که یادآور کارکردهای آنان است، به ویژه در تصویرگری زنان فرهمند و یاور قهرمانان همچون گردآفرید، فرنگیس و رودابه بازتاب یافته و این بازتاب در هر دو نسخه مورد مطالعه با رویکردهای متفاوتی به تصویر کشیده شده است؛ رویکردی که در نسخه ایلخانی گرایش به ترکیب هنر ایرانی و چینی و در نسخه طهماسبی تمایل به ظرافت های تذهیبی و مفاهیم عرفانی اخلاقی دارد. واژگان کلیدی: الهه مونث ،اوستا،شاهنامه بزرگ ایلخانی،نگارگری ایلخانی ،شاهنامه طهماسبی، نگارگری صفوی.
معرفی سخنرانان: گرد آورنده : عاطفه حاجت پور استاد راهنما : مطهر فرجی اساتید داور: امین رضا نوشین ، نوشین طالب زاده