خوانشی هگلی از فلسفه تاریخ اساطیری ایران در شاهنامه فردوسی با تاکید بر گفتار خدایگان و بنده

شاهنامه فردوسی، حماسه منظوم اساطیری ایران، بر مدار ستیز نیروهای عینیت یافته ناساز عالم، یعنی ایران و انیران و نبرد شخصیت ها و قهرمانان آن، می گردد، زیرا از دیدگاهی فلسفی، طرح هستی تاریخ اساطیری ایران هم اساسا بر مبنای هماویزی دوگانه های ناساز افکنده شده است. یکی از مهمترین دیدگاه های فلسفی به تاریخ، نگرش فریدریش هگل، فیلسوف تاریخ گرای آلمانی است. در این نگرش، ماهیت و هدف تاریخ، همان ماهیت انسان است و ماهیت انسان، رسیدن به خودآگاهی و آزادی است و این آزادی تنها به نحو تدریجی و دیالکتیکی تحقق پذیر است؛ از این رو، در فلسفه هگل، جنگ وسیله ای برای پیش برد دیالکتیک تاریخ به شمار می آید و ایجاد پیکار میان شخصیت های انسانی، به مثابه خدایگان و بنده، اساس رسیدن به خودآگاهی معرفی شده است. نبرد بین انسان ها در شاهنامه فردوسی هم گفتار خدایگان و بنده در فلسفه هگل را به ذهن متبادر می کند. در بخش اساطیری شاهنامهف دست یابی به خودآگاهی و تحقق آن در تاریخ اساطیری ایران، تنها از راه نبرد دو سوی مخالف، به مثابه خدایگاه و بنده، در نبردهای بین جمشید و ضحاک، ضحاک و کاوه (و آن گاه فریدون)، فرزندان فریدون، شهادت ایرج و کین خواهی (دادباوری) او به وسیله منوچهر روی می دهد. این جستار، با رویکردی تحلیلی- توصیفی به تحلیل فلسفه تاریخ شاهنامه فردوسی، با تاکید بر گفتار خدایگان و بنده پرداخته و به این نتیجه رسیده است که در این حماسه اساطیری، همه ستیزگی ها هر بار به گونه ای آمیختگی وحدت بخش نایل می آیند که هم تراز لحظه های سنتز یا هم نهاد دیالکتیکی هگلی و در حقیقت، اسباب فراگرد تاریخی و راه رسیدن به خودآگاهی و آزادی از رهگذری دیالکتیکی است و این همان امکان خوانش فلسفه تاریخ اساطیری ایران در شاهنامه فردوسی بر پایه فلسفه تاریخ هگلی است.

کلیدواژه ها:

فلسفه تاریخ اساطیری ایران ، شاهنامه فردوسی ، فلسفه تاریخ هگل ، خدایگان و بنده