مروری بر وضعیت حفاظت پرتویی در بخش های اتاق عمل بیمارستان های ایران در سال 1398

مقدمه:درکنار استفاده ازفوایدکاربردی اشعه درتشخیص وحتی درمان بیماری ها،بایستی به مخاطرات آن نیز توجه داشت. دستگاه های مولدپرتوهای یونیزان در بیمارستان ها بیشتر دربخش های رادیولوژی، اتاق عمل وبخش های مراقبت های ویژه مورداستفاده قرارمی گیرند. میزان مواجهه باپرتو وعوارض ناشی ازآن براحتی بارعایت نکات حفاظتی وتکنیکی قابل پیشگیری می باشد. به دلیل آنکه اتاق عمل برخلاف بخش رادیولوژی محیط بالقوه ای برای اشعه دهی نمی باشد،اصول استاندارد حفاظت محیطی نظیر بکارگیری سرب دردیوارها و درب اتاق عمل کمتر رعایت شده است. باتوجه به مشکلات موجود،مطالعه مروری حاضر باهدف بررسی تمامی پژوهش های انجام شده در ایران و بدست آوردن آماری کلی از میزان حفاظت پرتوکاران در اتاق عمل، حفاظت بیماران، حفاظت محیطی و دیگر نکات مهم و از طرفی بررسی خلاء های تحقیقاتی موجود انجام شده است.روش کار:مطالعه حاضر در سال 1398، به روش مرور سیستماتیک انجام شده است. تمامی مقالات فارسی و انگلیسی با کلیدواژگان حفاظت در برابر اشعه در ایران، دزیمتری پرتوکاران، میزان استفاده از پوشش های سربی، میزان آگاهی نگرش و عملکردپرتوکاران، بدون درنظرگرفتن محدودیت زمانی، درتمامی پایگاه های اطلاعاتی فارسی وانگلیسی ایران وجهان نظیر Pub med، ISI، Google Scholar،Magiran، SID، Medlib، Science Directوغیره جستجوگردید. همچنین ازکتب و دستورالعمل های مربوط به اصول مقدماتی و تخصصی حفاظت در برابر اشعه استفاده شد. تعداد 10 کتاب، 15 اساسنامه و 55 مقاله بدست آمد. معیارورودمقالات شامل: 1- مقالات سنجش آگاهی و دانش پرتوکاران در حیطه حفاظت در برابر اشعه 2- نگرش پرتوکاران 3- عملکرد و مهارت پرتوکاران 4-حفاظت پرتویی پرتوکاران 5-حفاظت پرتویی بیماران 6-دزیمتری و میزان اکسپوژر پرتوکار و بیمار با اشعه 7-استاندارد های محیطی و تجهیزات ایمنی در برابر پرتو بود. معیار خروج شامل مقالات حیطه بخش رادیولوژی بود. متونی که جنبه های مرتبط را بیشتر تحت پوشش قرار میداد جهت گزارش انتخاب و در قالب مقاله مروری حاضر ارائه گردید و در نهایت 10 مقاله جهت گزارش نتایج انتخاب و از جدول مرور متون و نمودار پریزما استفاده شد.نتایج:طبق مطالعات انجام شده در ایران، آگاهی پرتوکاران از 100 درصد حدود 40 درصد بدست آمد. نگرش افراد حدود 60 درصد و عملکرد افراد 48 درصد بدست آمد. آمارهای دزیمتری نشان دهنده آن بود که در اکثر موارد دز دریافتی یک فرد از حد دز استاندارد بالاتر نبوده لیکن در برخی مقالات دز های دریافتی بالاتر از حد مجاز گزارش شده است. البته حجم نمونه درمطالعات دزیمتری پایین بوده(درهرمطالعه میانگین10نفر)و این مسئله ممکن است آماردزیمتری را تحت تاثیر قرارداده باشد و از طرفی استاندارد بودن دز دریافتی پرتوکاران بدین معنانیست که درمعرض عوارض پرتو نیستند چراکه هیچ دزی از دریافت اشعه را نمی توان ایمن نامید.از طرفی پرتوکاران اتاق عمل، برخلاف پرتوکاران رادیولوژی، حین پرتودهی از اتاق خارج نمی شوند و میتوان گفت دز اشعه بیشتری دریافت می کنند. ازطرفی شواهد حاکی از آن است که استفاده ازپوشش های سربی نظیر روپوش،عینک،شیلد تیروئید و شیلد ژنیتال بطورصحیح و مستمر استفاده نمی شود و همین امر باعث دیده شدن عوارض قطعی اشعه نظیر کاتاراکت و التهابات پوستی دربین پرتوکاران وجراحان اتاق عمل شده است.ازطرفی تعدادو استمرار اشعه دهی درهرجراحی بیشتر ازاتاق های بخش رادیولوژی می باشد.همچنین حفاظت پرتویی برای بیماران خصوصاکودکان وزنان درسن باروری نیز بدرستی رعایت نمی شود و دربرخی موارد بدلیل انجام جراحی توسط رزیدنتی و عدم مهارت کافی وی، ممکن است برای هربیمار بیش ازده ها بار اشعه دهی تکرار شود.لذا مسئله حفاظت اشعه دراتاق عمل بسیارجدی می باشد و درحال حاضر موردغفلت زیادی واقع شده است.بحث و نتیجه گیری: باتوجه به اهمیت موضوع حفاظت اشعه در اتاق عمل، لیکن مطالعات کمتری مختص حفاظت اشعه دربخش اتاق عمل کارشده است و بیشترمطالعات دربخش رادیولوژی انجام شده است. باتوجه به کمبود امکانات حفاظت اشعه در اتاق عمل، همچنین عدم آموزش مداوم پرسنل اتاق عمل در این زمینه، پیشنهاد می شود که در جهت رفع این مشکلات، مطالعات گسترده و همه جانبه ای صورت پذیرد

کلیدواژه ها:

حفاظت اشعه ، اتاق عمل ، فلوروسکپی ، پرتوکاران