محاکم شرع در دوره قاجاریه (تا انقلاب مشروطه)

حضور و نمود محاکم شرعی در نهاد دادرسی و نظام قضایی تاریخ ایران اسلامی مبرهن و غیرقابل انکار است. در پزوهش حاضر سعی بر آن بوده تا مبتنی بر روش تحقیق در تاریخ و مطالعات کتابخانه ای کیفیت، نحوه کارکرد و کارنامه محاکم مزبور در دوره حاکمیت قاجاریه مورد توصیف و تبیین قرار گیرد. یافته های تحقیق دلالت بر آن دارد که در دوره مورد بحث، در فیصله امور دادرسی و قضایی مقامات دینی- در کنار محاکم و مقامات عرفی- در ابعاد مختلف حقوق مدنی و خصوصی، جرایم خلاف عفت عمومی و امور جزایی با عناوین مجتهد، شیخ الاسلام، قاضی، قاضی عسکر و صدر، کمابین فعالیت و اشتغال داشته اند، مقامات مورد اشاره، به استثنای مجتهدان- برگزیده و منصوب حکومت بودند. گستره و محدوده وظایف هریک از آنان در ارتباط با یکدیگر و نیز گاه با مقامات عرفی به دقت مشخص و قانونمند نبود. مجموعه کارکرد گردانندگان محاکم شرعیه در بوته نقد همراه و توامان با تحسین و انتقاد ارزیابی شده است.

کلیدواژه ها:

محاکم شرع ، دوره قاجاریه ، مقامات ، محدوده وظایف ، مبنای قضاوت ، مقرری ، نقد کارکرد