بررسی راهکارهای جلوگیری از اتلاف آب قنوات در فصول غیر زراعی در مناطق کم آب ایران (مطالعه موردی شهرستان تفت- استان یزد )

ایران یکی از کشورهایی است که به علت پایین بودن ریزش های جوی، منابع آبی آن دچار کمبود و بحران می باشد. میزان متوسط بارندگی در ایران حدود یک سوم متوسط جهانی است و سهم مناطق کویری به مراتب کمتر از مقدار متوسط کشوری است. مهمترین منابع آبی ایران بخصوص در مناطق کویری، منابع زیرزمینی می باشد و قنات یکی از قدیم ترین روش های استخراج آب های زیرزمینی در این مناطق بوده که بیشترین مقدار آب آن در امور کشاورزی مصرف می شود. در مناطق کویری ایران معمولا از اوایل آذر ماه تا پایان اسفند حدود 4 ماه، کشاورزان به دلیل برداشت محصول باغی به آب چندانی نیاز ندارند و اکثر مواقع آب قنوات در فصول غیر زراعی هدر می رود. در ایران حدود 30000 رشته قنات در مناطق کویری و کم آب وجود دارد. اگر آبدهی هر قنات را بطور متوسط 10 لیتر در ثانیه در نظر بگیریم در مدت 120 روز به دلیل عدم فعالیت غالب کشاورزی در سال حدود 3 میلیارد متر مکعب آب هدر می رود. با استفاده از روش های مختلف مانند احداث مخازن سطحی و زیرزمینی، حفر چاه های تزریق و یا لوله کشی و انتقال به مخازن شهری و روستایی و استفاده در کشت گلخانه ایی در اراضی زیر دست مظهر قنات، می توان از اتلاف مقدار قابل توجهی از آب قنوات جلوگیری کرد و یا قبل از تبخیر، آنها را به سفره های آبهای زیر زمینی تغذیه و در دیگر فصول سال از آنها بهره برداری نمود . برای انجام این پژوهش از بین قنوات استان یزد، قنات نعمت آباد شهرستان تفت به عنوان مطالعه موردی، برای پژوهش انتخاب گردید. در این مقاله سعی بر آن داریم که با ارائه راهکارهای عملی بتوان از اتلاف آب قنوات در فصول غیر زراعی جلوگیری نمود.

کلیدواژه ها:

قنات ، اتلاف ، تبخیر ، کویری ، یزد ، تفت