معبد دهانه غلامان سیستان اولین بنای چهار ایوانی درونگرا در معماری ایران

ایوان فضایی است سر پوشیده و نیمه محصور که حداقل از یک جبهه با فضای باز مرتبط است این فضا در ابتدا به صورت فضایی سر پوشیده و ستون دار با سقف قابی یا مسطح طراحی و ساخته می شد نمونه های آن را در معماری هزاره های قبل از میلاد تا گور دخمه های مادی تا مجموعه کاخهای هخامنشی می توان رصد و ردیابی کرد اما در پایان عصر هخامنشی و مشخصا در دوران پارتی مرحله متکاملتر ایوان شکل می گیرد و آن تبدیل فضای سر پوشیده مسقف مسطح به فضای سر پوشیده مسقف قوسی یا هلالی است همچنین ایوان از دوره پارتی به بعد درونگرا می شود یعنی در اطراف یک حیاط مرکزی شکل می گیرد اعم از یک یا دو یا چهار ایوانی و نمونه بارز آن را کاخ آشور در دوره پارتی مربوط به قرن اول میلادی می دانند سپس با همین سبک و سیاق وارد عصر ساسانی و در نهایت معماری دوره اسلامی می شود. با این توصیف، در این پژوهش با استناد به نمونه ایوانهای قبل از اسلام و مشخصا عصر هخامنشی و دوره های بعد از هخامنشی این فرضیه پیگیری می شود که در معبد دهانه غلامان سیستان عنصر ایوان به عنوان یکی از عناصر مهم معماری ایرانی در ساختار ساختمان بکار رفته است این ایوان بر خلاف نمونه های هم عصر خود که مسقف قابی یا مسطح هستند و با معماری برونگرا طراحی شده اند مسقف قوسی یا طاقی می باشد و با معماری درونگرا طراحی شده است همچنین افزون بر نیم هزاره قدیمی تر از کاخ آشور در دوره پارتی طراحی شده به همین خاطر عنوان اولین بنای چهار ایوانی درونگرا که تا کنون در اختیار کاخ آشور در بین النهرین بود را زین پس باید به معبد دهانه غلامان سیستان اختصاص داد

کلیدواژه ها:

ایوان ، معبد ، دهانه غلامان ، سیستان ، درونگرایی