استثنائات قاعده تبعیت عقد از قصد در فقه مذاهب اسلامی

یکی از قواعد معروف فقهی، قاعده تبعیت عقد از قصد است که در فقه امامیه از آن با عبارت العقود تابعه للقصود تعبیر می شود. فقهای اهل سنت از این قاعده با تعبیری کلی تر و تحت عنوان الامور بمقاصدها یاد می کنند. اگرچه این قاعده در همه عقود و ایقاعات جریان دارد، ولی مواردی هم وجود دارد که قاعده مذکور در آن جاری نمی شود. با توجه به اراده باطنی و ظاهری و اینکه رویکرد مذاهب در هنگام تعارض این دو اراده با یکدیگر متفاوت می باشد، می توان موارد زیادی را یافت که استثنا بر قاعده مذکور تلقی شود، ولی عقد مکره بعد از لحوق رضا، متعه، فروش غاصب برای خود و معاطات در فقه امامیه، و عقد هازل، عقد مکره، بیع بدون ثمن و اجاره بدون اجرت در فقه اهل سنت، از مهم ترین استثنائات این قاعده است. اگرچه استثنا بودن این موارد هم اجماعی نیست. به هر حال این موارد نمی تواند اشکالی در اعتبار قاعده ایجاد کند؛ زیرا نوعا شمول قواعد فقهی با استثنائاتی همراه است.

کلیدواژه ها:

تبعیت ، قصد ، عقد ، تبعیت عقد ، قاعده تبعیت عقد ، استثنائات قاعده