تنظیم نقشه ی خطر نسبی بروز سل ریوی اسمیر مثبت در ایران با استفاده از مدلسازی فضایی

سابقه و هدف: سل در بین بیماری های عفونی تک عاملی شایع ترین علت مرگ بوده و دارای رتبه ی دهم مرگ در بین تمام بیماری ها در جهان است. این بیماری از فرد مبتلا، به افراد نزدیک از نظر مکانی سرایت می کند. آمارهای سازمان جهانی بهداشت حاکی از میزان پایین تر موفقیت در درمان موارد سل ریوی اسمیر مثبت در ایران، نسبت به میانگین منطقه ای و جهانی است. اهمیت پیشگیری از سل ریوی و وجود پراکندگی آن در مناطق مختلف کشور، شناسایی مناطق دارای بروز بالای سل ریوی و آگاهی از وضعیت پراکندگی این بیماری با استفاده از مدل های پیشرفته ی آماری ضرورتی انکار ناپذیر است. نقشه بندی میزان رویداد یک بیماری یا مرگ و میر ناشی از بیماری های مختلف بر روی نقشه جغرافیایی یکی از موضوعات مورد علاقه ی متخصصان و برنامه ریزان امور بهداشتی، بویژه اپیدمیولوژیست ها، می باشد. غالبا با فرض استقلال بین نواحی جغرافیایی و با استفاده از روش های کلاسیک این میزان ها برآورد می شوند. اما این فرض در مطالعات محیطی برقرار نیست و نواحی همسایه و نزدیک به هم، مشابه بوده و نوعی همبستگی فضایی ناشی از فاصله ی بین نقاط را دارند. این مطالعه به منظور تنظیم نقشه ی خطر نسبی بروز سل ریوی اسمیر مثبت در ایران با استفاده از مدل های فضایی انجام شد. مواد و روش ها: پژوهش حاضر از نوع مطالعات بوم شناختی (اکولوژیک) است. در این مطالعه داده های منتشر شده توسط اداره سل و جذام وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مورد بررسی قرار گرفت. تعداد موارد مبتلا به سل ریوی اسمیر مثبت در سال 1395 به تفکیک استان محل سکونت و تعداد کل جمعیت در معرض خطر هر استان از مجموعه داده ی مذکور استخراج شد. مقدار مورد انتظار در هر استان بر اساس فرض توزیع پواسن محاسبه شد. برای برآورد خطر نسبی بروز سل ریوی اسمیر مثبت در هر استان از مدل های فضایی Log-Normal و BYM استفاده شد. برآورد پارامترهای این دو مدل با استفاده از شبیه سازی زنجیر مارکف مونت کارلو (MCMC) در نرم افزار WinBUGS 1.4.3 محاسبه شده و با استفاده از نرم افزار ArcGIS 10.3 نقشه ی خطر نسبی سل ریوی اسمیر مثبت در سطح کشور رسم شد. مقایسه کارایی این مدل ها با استفاده از معیار انحراف اطلاع (DIC) مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها: تعداد کل مبتلایان به سل ریوی اسمیر مثبت سال 1395 در کشور، 4558 نفر بود. بیش ترین و کم ترین تعداد مبتلایان به این بیماری به ترتیب در استان های تهران (674 مورد) و کهگیلویه و بویراحمد (8 مورد) ساکن بوده اند. بر اساس معیار DIC مدل Log-Normal برازش بهتری داشت (216/254 DIC =). بیش ترین برآورد خطر نسبی در استان سیستان و بلوچستان (3/739 –3/167 : %95CI ، 3/444 = RR) و کم ترین خطر نسبی مربوط به استان فارس (0/317-0/201: %95CI، 0/256= RR) بوده است. نتیجه گیری: در این مطالعه با استفاده از معیار DIC، مدل Log-Normal برای برآورد خطر نسبی بروز بیماری سل ریوی اسمیر مثبت در حضور همبستگی جغرافیایی پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

سل ریوی اسمیر مثبت ، ایران ، مدل فضایی BYM ، مدل فضایی Log-Normal ، معیار انحراف اطلاع ( DIC )