حق، عدالت و جامعه

عدالت به دلیل اینکه همیشه از والاترین آرمانهای انسان است، از مهم ترین واژه ها و مفاهیم مورد بحث در علوم اجتماعی و اقتصادی است. البته بحث های اندیشه ورزان در مورد عدالت از ابتدای مراحل تفکر بشر وجود داشته است؛ اما همچنان گستره و ژرفای آن رو به افزایش است و به خاطر تنوع و گستردگی آرا، در مورد توافق بر آن، چه از جنبه اجرایی و چه به لحاظ مفهومی، چشم انداز روشنی وجود ندارد. یکی از مباحث مورد مناقشه در حوزه عدالت این است که آیا عدالت، امری ناظر به فرآیندهاست و در حیطه اقتصاد به قوانین، مقررات و تنظیم روابط میان عاملان در فعالیت اقتصادی، کسب در آمد، مالکیت محصول کار و تلاش افراد (فرآیند محوری) مربوط است و یا وضعیت به دست آمده از تحقق فرآیندها را بررسی می کند و سپس نتیجه نهایی را صادر می کند هر دو طرف مسیله، در میان اندیشمندان و اقتصاددانان غرب طرفدارانی دارد؛ اما به نظر می رسد که دیدگاه اسلام به لحاظ مبانی درباره حق و عدالت فراتر از اینهاست. این مقاله، به بررسی و تعیین چنین ابعادی از مفهوم عدالت در دیدگاه اسلام می پردازد؛ بنابراین، در ابتدا برخی تعاریف عدالت و تحولات آن مطرح می شود و سپس با توجه به مفهوم حق، تاثیر واقعی (غیر قراردادی) آن را بر عدالت و عدالت اجتماعی پیگیری می کنیم.

کلیدواژه ها:

حق ، عدالت اجتماعی ، رفع فقر ، توازن ، جامعه ، فرد ، قراردادگرایی