بررسی پایداری و سازگاری عملکرد ارقام پنبه بر اساس روش های تک متغیره پارامتری ، ناپارامتری و مدل AMMI

اثرات متقابل ژنوتیپ ×محیط و پایداری عملکرد ده رقم پنبه در شش منطقه از استانهای گلستان و مازندران (هاشم آباد گرگان ، کارکنده بندرگز، گنبد، کلاله ، بایع کلا نکاء و قراخیل قایم شهر) از طریق روش های تک متغیره پارامتری و ناپارامتری ومدل AMMI مورد بررسی قرار گرفت . آزمایش در طی دو سال زراعی (1385 و 1384) اجرا گردید و برای هر منطقه ، تیمارها در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با چهار تکرار مورد ارزیابی قرار گرفتند. بر اساس نتایج به دست آمده ، اثرات اصلی ژنوتیپ و محیط و اثر متقابل ژنوتیپ × محیط معنیدار بودند و 81.75% از مجموع مربعات آن ، توسط دو مولفه اصلی اول اثر متقابل IPC1,2 تبیین گردید. نمودار دو طرفه مولفه اثر متقابل اول IPC1 ارقام و مکان ها در برابر میانگین آنها، کارایی بسیار بالایی در شناسایی الگوهای اثر متقابل ژنوتیپ × محیط نشان داد. بر مبنای نمودارهای بای پلات اجزای ژنوتیپی ومحیطی اولین و دومین مولفه اصلی اثر متقابل ومیانگین عملکرد ژنوتیپ ها ومحیط ها و محاسبه آماره پایداری SIPC1 و تجزیه الگوی واکنش ژنوتیپی و همچنین ، نتایج تجزیه خوشه ای بر مبنای ارزش های ژنوتیپی ومحیطی اولین و دومین مولفه اصلی اثر متقابل ، ارقام چکوروا، سپید و تبلادیلا پایدارترین واکنش را داشتند که از این بین ، رقم چکوروا کمترین IPC1 را دارا بود. ارقام 43200، خرداد و ساحل بیشترین اثر متقابل را دارا بودند. ارقام 43200 و خرداد، واجد سازگاری خصوصی برای مناطق مشابه با شرایط اقلیمی کارکنده و ارقام ساحل ، ورامین ، نازلی و تبلادیلا دارای سازگاری خصوصی برای نواحی کلاله ، گنبد، بایع کلا، قراخیل (و مناطق مشابه ) بودند. در مجموع ، ارقام سپید و 43200 با بالاترین عملکرد، به ترتیب به عنوان ارقامی با سازگاری عمومی و خصوصی شناسایی شدند. برعکس رقم ساحل با کمترین میزان عملکرد دارای سازگاری وسیع با مناطق نامساعد بوده و جهت کشت در این گونه مناطق قابل توصیه است . رقم چکوروا به عنوان پایدارترین رقم با عملکرد متوسط برای کلیه مناطق شمالی کشور، شناسایی گردید.

کلیدواژه ها:

پنبه ، اثر متقابل ژنوتیپ ×محیط ، پایداری و تجزیه AMMI