وحى در لغت و قرآن

خلیل بن احمد فراهیدى در کتاب العین )م: 175 ه.ق( وحى مصدرى را به نوشتن معنا کرده است: یقال: وحى یحى وحیا، اى: کتب یکتب و کتبا . و اوحى الیه به معناى وى را برانگیخت و در دلش افکند و بدو اشاره کرد ، آورده است.1 خلیل بر آن است که چون این فعل با لام متعدى شود، فرمان دادن معنا مىدهد. و در این باره آیه پنجم از سوره زلزال را شاهد گرفته است: بان ربک اوحى لها )زلزال /5 (زیرا پروردگارت به آن، وحى کرده است .احمد بن فارس قزوینى )م 395 ه . ق( از علماى لغتدان سالهاى پایانى سده چهارم هجرى همه آنچه درباره واژه وحى گفتهاند و آوردهاند را به یک اصل باز گردانده است که عبارت است از: هر چه به سوى کسى و به هر گونهاى القا شود تا وى بداند: اصل یدل على القاء علم فى اخفاء او غیره الى غیرک... و کل ما القیته الى غیرک حتى علمه فهو وحى کیف کان... و کل ما فى باب الوحى فراجع الى هذا الذى ذکرناه .2 اصل واژه وحى بر القاء پنهانى یا علم به غیر دلالت مىکند... و هر آنچه که تو به سوى جز خود بیافکنى تا وى آن را بداند، وحى نامیده مىشود، به هر صورت که باشد. و هر معنى که درباره وحى گفته شود به این اصل که گفتهایم، بر مىگردد. اسماعیل بن حماد نیشابورى )م حدود 400 ه.ق( که به جوهرى شهرت دارد، در تاج اللغه و صحاح العربیه آن گاه که از وحى گفتارى یاد مىکند، پنهانى بودن و آهستگى را از ویژگىهاى آن قلمداد کرده است: یقال: وحیت الیه الکلام و اوحیت ،و هو ان تکلمه بکلام تخفیه... و وحیت الیه بخبر کذا، اى: ... موت ،رویدا 3 گفته مىشد: وحیت الیه الکلام و اوحیت ،یعنى: با او سخن پوشیده گفتم... و وحیت الیه بخبر کذا، یعنى: آهسته صدایش کردم.