خاک و خلوص در معماری سنتی ایران

کالبد طبیعی انسان از خاک و طبیعت و سرشت وی برخاسته از آن است و دوباره به خاک بر می گردد. براساس آموزه های دینی ما خداوند انسان را از خاک آفرید. خلق الْإنسان من صلْصالٍ کالْفخار . پیدایش موجودی شعورمند و صاحب اراده از گلی خشکیده ( چون انسان )، شایان تأمل و درس آموزی است ما خود در عرف اجتماعی و فرهنگی خویش نیز اظهار می داریم که امواتمان را به خاک می سپاریم نه اینکه در خاک می کنیم این سپردن خود محمل معنایی سترگ است. کالبد معماری خاک نیز مانند کالبد انسان از خاک بلندی یافته و دوباره به خاک بر می گردد. همین تجانس باعث سازگاری معماری خاک با سرشت آدمی شده است کالبدها محل پیدایش و اسباب پرورش نفس است و نفو انسان ها نیز در کالبد طبیعی خود رشد یافته و متعالی می شوند طبیعت؛ رحم پرورش برای انسان است و معماری نیز به عنوان بخشی از این طبیعت به هم وابسته و پیوسته، به تناسب خود محل رشد و تعالی و پرورش انسان است رمعماری سنتی شرق ایران نیز با کرامت ها ،کرشمه ها و بی کرانگای های خاک ، همخو و همراه است این معماری دارای شخصیت متواضعانه و خالصی چاون خاک است. تمهیدات و تدبیرهای معماران این خطه شریف از کشور همواره خاک را به نظر کیمیا ساخته و از کم بهایی صوری به بهامندی سمایی رسانده است این مقاله با هدف معرفی ابعاد نظری و عملی معماری خاک و با فرض بهره وری از شاخص های ارزشی آن در معماری معاصر ایران به رشته تحریر درآمده است.