علل وعوامل حفاری های غیرمجازجاهلانه در محوطه های تاریخی گیلان،قوانین بازدارنده وتشکیل یگان حفاظت میراث فرهنگی

تب گنج یابی وثروت ناگهانی،داستانی است که فرزندان سرزمین ایران درگذشته وچه در حال باآن بزرگ می شوند.داستانهای زیادی ازگذشته دور،درادبیات وفرهنگ عامیانه مردم ایران،ازپیدانمودن گنج توسط پادشاهان وحتی افرادعادی وجودداردکه همواره کابوس ثروتمندشدن عده ای ازافرادآگاه وناآگاه جامعه شده واین افرادرابه سمت سوی آثارباستانی سوق می دهد.تشدید حفاریهای غیر مجازبا عواملی به ماننددوری ونزدیکی آثارباستانی بامحل های سکونت،شرایط جوی هوا،عدم آگاهی افراد ،فقر مالی وفرهنگی،بیکاری،طمع و....بیشترشده وعموماً شبانگاه محوطه های تاریخی و گورستانها مورد کندوکاوقرارمی گیرندتاشاید به گمانشان به ثروت بادآورده ای دست یابند.دردهه های گذشته این تخریب به حدی رسیده بودکه امروزه بعضی ازگورستانها به تلی ازخاک تبدیل شده وهرگونه ارزش مطالعاتی خودراازدست داده اند.تخریب قبورسابقه ای بس طولانی وشایدبه تاریخ همان زمانی که صاحب قبررادفن کرده اندبرمی گردد.افرادمتمکن ومتمول؛گورهای خودراباسنگهای حجیم ساخته ودربسیاری ازموارد قبورخودرادرمکانی قرارمیدادندکه ازدیده هاپنهان مانده تاشایدازدستبرد سارقان درامان باشد.درکاوش های علمی باستان شناختی، بسیارمشاهده شده که بعضی ازقبورکه احتمالا دارای اشیاء باارزشی بودند اندک زمانی پس از تدفین مورددستبردقرارگرفته اند. دراواسط قرن18 وشروع قرن19میلادی حرص وولع مجموعه داران وعتیقه بازان غربی برای پربارکردن موزه هاومجموعه های خصوصی شان ازآثار شرقی بیشترشده واین اقدام راباگرفتن امتیاز حفاری درممالک شرقی وخرید اشیاء باستانی شروع کردند.دراین راستا مالکان ومردم روستاهابرای بدست آوردن اندک پولی بلای جان گورستانهاومحوطه های باستانی شدند.وحتی ناصرالدین شاه قاجار خوداقدام به حفاری آثارباستانی کرده وامتیاز استخراج وکاوش آثارباستانی درتمام ایران رابه فرانسوی ها میدهد.باسقوط قاجاریه اولین قوانین حفاظت وثبت آثاردرتاریخ 12/8/1309در19ماده تصویب شدوقبل ازآن درتاریخ18/2/1307ماده 44قانون گمرکی صدوروخروج آثار واشیاء عتیقه را منوط به اجازه وزارت فرهنگ نموده بود(غنمی1388، 38)وبعدازآن تاریخ قوانین این حوزه به مرورزمان به روزتر وکارآمدتر شدند؛امابعضا قوانینی هستند که بانسبت به اهمیت جرم؛ بازدارندگی کافی را ندارند.هرچند جرائم حوزه میراث فرهنگی گسترده بوده وموضوعاتی شامل:تجاوز به حریم،ساخت وساز غیرمجاز،تخریب آثارتاریخی،سرقت آثارتاریخی و.... راشامل میشود ولی دراین نوشتار فقط به مقوله تاریخچه حفاری های غیر مجاز وعلل وعوامل مادی وفرهنگی آن که هرازچند گاهی بعضا دربعضی از اتلال وگورستانها صورت می گیرد مورد برسی وپژوهش قرار می گیرد.

کلیدواژه ها:

آثارباستانی ، حفاری های غیرمجاز ، موزه ها ، گنج یابی ، قوانین بازدارنده