مطالعه تحلیلی - انتقادی دیدگاه های مفسران فریقین درباره مکر خدا با رویکرد تفسیر کلامی

صفات خبری در قرآن، به ویژه آن دسته که با معانی منفی در عرف انسانی پیوند دارند، همواره محل مناقشه تفسیری و کلامی بوده اند. این پژوهش به بررسی مفهوم «مکر» و چگونگی نسبت دادن آن به خداوند در قرآن کریم پرداخته و تلاش کرده است با تحلیل واژگانی، قرآنی و تفسیری، معنای آن را در چارچوبی تنزیهی و توحیدی بازخوانی کند. روش پژوهش تحلیلی–انتقادی است و داده ها با بررسی آراء تفسیری پانزده مفسر شاخص شیعه و سنی گردآوری شده است. پس از دسته بندی دیدگاه ها در قالب مدل های تفسیری گوناگون، ارزیابی نهایی نشان می دهد که دیدگاه هایی که مکر را صرفا مجاز بلاغی، استعاره، یا بخشی از سازوکارهای سنت ربوبی تفسیر می کنند، به رغم برخی نکات قابل توجه، از انسجام مفهومی و عقلی کافی برخوردار نیستند. در مقابل، دیدگاه هایی که مکر الهی را فعلی واقعی، تدبیری پنهان و واکنشی عادلانه در برابر ظلم انسان می دانند، نه تنها با شواهد قرآنی و تحلیل های لغوی هم خوان ترند، بلکه تبیینی عقل پسند، کلامی و در عین حال متن محور از این وصف الهی ارائه می دهند.

کلیدواژه ها:

تفسیر قرآن ، مکر الهی ، صفات خبری ، مفسران فریقین ، انسان وارگی