معناسازی مفهوم بازگشت انسان در سوره طارق بر اساس خوشه های معنایی و تقابل های دلالی

سوره مبارکه طارق از سوره های مکی قرآن کریم است که با ساختاری فشرده، منسجم و هدفمند، مسئله «بازگشت انسان» را در کانون گفتمان خود قرار داده و از رهگذر شبکه ای از نشانه های معنایی، امکان و حقیقت بازگشت را بازنمایی می کند. با وجود اهمیت این مفهوم، چگونگی معناسازی آن در بافت گفتمانی سوره کمتر مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته است.پژوهش حاضر با هدف تبیین سازوکارهای دلالی بازگشت انسان، با رویکرد معناشناسی گفتمانی و روش توصیفی تحلیلی، به بررسی روابط هم نشینی و شبکه های معنایی در سوره طارق پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که سوره با دو خوشه معنایی «بقای هویت انسانی» و «قابلیت بازگشت و بازسازی جسم» و نیز همچنین، تقابل های معنایی «قول فصل/ هزل» و «کید انسانی/کید الهی» نقش مهمی در به تصویر کشیدن حقیقت بازگشت و خنثی سازی گفتمان انکار ایفا می کنند. نتایج پژوهش نشان می دهد که مفهوم «بازگشت» در سوره طارق به صورت یک فرایند چندلایه شامل ابعاد وجودی و غایت شناختی سامان یافته است. در این چارچوب، آیه «انه علی رجعه لقادر» به عنوان یکی از محورهای اصلی انسجام معنایی سوره قابل شناسایی است که سایر لایه های دلالی سوره را حول خود سامان می دهد.

کلیدواژه ها:

قرآن کریم ، سوره طارق ، بازگشت انسان ، خوشه معنایی ، تقابل معنایی