تحلیل اجتماعی کنش منافقان در قرآن کریم (بر اساس نظریه نمایشی اروینگ گافمن)

پدیده نفاق در نظام معنایی قرآن کریم، فراتر از یک رذیله اخلاقی، به مثابه یک «استراتژی کنشگری اجتماعی» و الگویی پیچیده از مدیریت رفتار در فضای عمومی قابل واکاوی است. این پدیده رفتاری از یک باور قلبی صرف فراتر رفته و به یک «کنش نمایشی» آگاهانه در بطن جامعه تبدیل می شود. هدف این پژوهش، مطالعه «کنش منافقان» در متن قرآن به مثابه یک «اجرای نمایشی» از منظر جامعه شناس مشهور، «اروینگ گافمن» است. وی زندگی اجتماعی را محصول «کنش متقابل» میان افراد می داند که در آن، هر فرد می کوشد تصویری خاص از خود به نمایش بگذارد. این جستار با بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی، به واکاوی سازوکارهای عملکرد منافقان در «صحنه اجتماعی» جامعه نخستین اسلامی می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که منافقان در قرآن، کنش های خود را از طریق تفکیک قاطع میان «جلو صحنه» -که در آن نقاب ایمان و وفاداری در پیشگاه پیامبر (ص) و مومنان بر چهره می زنند- و «پشت صحنه» که در آن هویت واقعی همراه با تردید و دشمنی خود را بروز می دهند- مدیریت کرده اند. همچنین نتایج حاکی از آن است که قرآن کریم توصیفی دقیق از فرآیندهای «مدیریت برداشت» توسط منافقان (از طریق سوگندهای دروغین و مظاهر فریبنده) ارائه داده و خود به عنوان یک «افشاگر

کلیدواژه ها:

قرآن کریم ، منافقان ، نظریه نمایشی ، مدیریت برداشت ، اروینگ گافمن ، جامعه شناسی نفاق