تحلیل کارکردهای بلاغی تفسیری کنایه در تفسیر مجمع البیان طبرسی

کنایه از مهم ترین شیوه های بیانی قرآن کریم است که افزون بر زیبایی آفرینی لفظی، در تعمیق معنا، گسترش دلالت و هدایت ذهن مخاطب به لایه های پنهان متن نقش اساسی دارد. این پژوهش با هدف تحلیل کارکردهای بلاغی تفسیری کنایه در تفسیر مجمع البیان طبرسی سامان یافته و می کوشد نشان دهد که کنایه در این تفسیر، صرفا صنعت ادبی یا ابزاری برای تلطیف بیان نیست، بلکه روشی تفسیری برای کشف ظرفیت های معنایی آیات است. پژوهش با روش استقرایی تحلیلی انجام شده و نمونه های کنایی تفسیر طبرسی بر پایه مبانی بلاغی، دلالی و تفسیری بررسی شده اند. یافته ها نشان می دهد که کنایه در مجمع البیان چهار کارکرد اصلی دارد: تقویت اعجاز بلاغی قرآن، گسترش معنا در سطوح مقاصدی، سببی، اسنادی، رمزی و شرطی، تلویح به جای تصریح برای حفظ ادب و قداست بیان قرآنی، و ایجاد مبالغه دلالی برای افزایش اثر روانی معنا. نتیجه پژوهش آن است که طبرسی با تحلیل کنایه، پیوندی روشمند میان بلاغت و تفسیر برقرار کرده است. بدین سان، کنایه در مجمع البیان، ابزاری برای فهم زیبایی، عمق و کارکرد هدایتی بیان قرآن محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

کنایه ، کارکرد بلاغی ، تفسیر قرآن ، طبرسی ، مجمع البیان ، اعجاز بیانی ، دلالت