مفهوم عدالت از دیدگاه فلاسفه و فقهای امامیه

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 16

فایل این مقاله در 28 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_FRS-1405-2_005

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

عدالت از بنیادی ترین مفاهیم در اندیشه اسلامی است که در حوزه های فلسفه، فقه، کلام و اخلاق مورد توجه قرار گرفته است. با وجود اهمیت این مفهوم، عدالت در آثار فلاسفه و فقهای امامیه با رویکردهای متفاوتی تبیین شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی و مقایسه مفهوم عدالت از دیدگاه فلاسفه و فقهای امامیه، به روش توصیفی تحلیلی، به بررسی مبانی و تعاریف آن می پردازد. در بخش فلسفه، دیدگاه فارابی، ابن سینا، خواجه نصیرالدین طوسی، امام خمینی، شهید مطهری و شهید صدر بررسی و مولفه های اساسی عدالت در اندیشه آنان تبیین می شود. در بخش فقه، دیدگاه های مختلف فقهای امامیه درباره عدالت، به ویژه عدالت معتبر در مباحث فقهی، بررسی شده و در پنج رویکرد شامل عدالت به عنوان ملکه و صفت نفسانی، استقامت عملی ناشی از ملکه، استقامت عملی بدون لحاظ ملکه، اسلام همراه با عدم ظهور فسق و حسن ظاهر دسته بندی شده اند. پس از ارزیابی ادله و مبانی دیدگاه ها، دیدگاه مختار ارائه می شود. یافته ها نشان می دهد که در اندیشه فلسفی، عدالت عمدتا ناظر به نظم، اعتدال، استحقاق و قرار گرفتن امور در جایگاه شایسته است، در حالی که در فقه امامیه بیشتر با رفتار عملی مکلف و احراز صلاحیت او ارتباط دارد. در جمع بندی تطبیقی، وجه مشترک عدالت در هر دو رویکرد، نفی ظلم و انحراف و حرکت در مسیر حق، تناسب و استقامت است با این تفاوت که فلاسفه عدالت را مفهومی گسترده و چندساحتی برای برقراری نظم، اعتدال و رعایت استحقاق ها می دانند، در حالی که فقهای امامیه آن را عمدتا از منظر عملی و فقهی و در ارتباط با صلاحیت و وضعیت رفتاری مکلف بررسی می کنند. بنابراین، تفاوت دو رویکرد در مبانی، قلمرو، غایت و کارکرد عدالت آشکار می شود.

نویسندگان

شجاعت علی

دکتری فقه تربیتی، جامعه المصطفی العالمیه، پاکستان

محمد کاظم شریفی

دکتری فقه تربیتی، جامعه المصطفی العالمیه، پاکستان