تحلیل تطبیقی ساختار و کارکردهای بازارهای بغداد و نیشابور در قرن چهارم در پویایی تمدنی جهان اسلام

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 22

فایل این مقاله در 12 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_JSKH-20-54_004

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

بازارهای بغداد و نیشابور در قرن چهارم هجری، به عنوان یکی از کانون های اثرگذار در تمدن اسلامی، فراتر از مراکز تجاری، فضاهایی پویا برای تعاملات اجتماعی، فرهنگی و معنوی بودند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و تکیه بر منابع تاریخی و معاصر، با مقایسه کارکردی و ساختاری دو نمونه مهم از این بازارها، به این پرسش خواهد پرداخت: ساختار و کارکردهای بازارهای بغداد و نیشابور در قرن چهارم هجری چگونه به عنوان هسته های اجتماعی به توسعه و پایداری تمدن اسلامی کمک کردند؟ بازارهای بغداد، تحت نظارت متمرکز خلافت عباسی و آل بویه، با ساختار تخصصی نظیر سوق الوراقین و سوق الصاغه، بر تجارت لوکس محور و تولید اندیشه تمرکز داشتند و به دلیل نزدیکی به دارالخلافه، رنگ و بوی سیاسی-مذهبی داشتند. در مقابل، بازارهای نیشابور، در مسیر جاده ابریشم و تحت حاکمیت سامانیان، با ساختاری بازتر و چندفرهنگی، به تجارت جهانی، تولید پارچه و زعفران، و تبادل دانش در مقیاس وسیع می پرداختند. حضور صوفیان، این بازارها را به فضاهایی عرفان محور و مردمی تبدیل کرده بود. تفاوت های این بازارها ریشه در عوامل سیاسی (تمرکز در بغداد در برابر استقلال نسبی نیشابور)، جغرافیایی (موقعیت دجله در برابر جاده ابریشم)، فرهنگی (سیاست زدگی بغداد در برابر تنوع نیشابور) و دینی (نقش علما در بغداد و صوفیان در نیشابور) داشت. این مطالعه نشان می دهد که بازارهای اسلامی، از طریق ایجاد شبکه های اجتماعی و تقویت هویت های جمعی، نقشی محوری در پویایی وشکوفایی تمدن اسلامی ایفا کردند و الگویی برای تحلیل نهادهای تمدنی ارائه می دهند.

کلیدواژه ها:

نویسندگان

علی الهی تبار

گروه تاریخ تمدن و تاریخ معاصرجهان اسلامی، مجمتع تاریخ سیره و تمدن اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • ابن ابی الحدید. (۱۴۰۴ق/۱۹۸۳م). شرح نهج البلاغه (ج ۱). قم: ...
  • ابن بطوطه، محمد بن عبدالله. (بی تا). الرحله. بیروت: دار ...
  • ابن حوقل. (۱۹۳۸-۱۹۳۹). صوره الارض. لیدن: مطبعه بریل ...
  • ابن فارس، احمد. (۱۹۷۹). معجم مقاییس اللغه. قم: مکتبه الاعتماد ...
  • ابن فقیه. (۱۹۹۶). البلدان. بیروت: دار صادر ...
  • ابن هشام، عبدالملک. (۱۹۵۵). السیره النبویه. قاهره: المکتبه التوفیقیه ...
  • ابن منظور، محمد بن مکرم. (۱۴۱۴ق). لسان العرب. قم: دار ...
  • ابن ندیم. (۱۴۰۷ق/۱۹۸۷م). الفهرست. بیروت: دار المعرفه ...
  • اکرمی، ابوالفضل. (۱۳۷۵). بازار در تمدن اسلامی. نشریه پژوهشی (دانشگاه ...
  • پروشانی، ایرج و دیگران. (۱۳۸۹). بازار در تمدن اسلامی. تهران: ...
  • حمدالله مستوفی. (۱۳۷۳). نزهه القلوب. به کوشش گ. لسترنج. تهران: ...
  • حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله. (۱۳۶۵). تاریخ نیشابور. به کوشش ...
  • خطیب بغدادی. (۱۴۱۷ق/۱۹۹۷م). تاریخ بغداد (ج ۱-۲). بیروت: دار الکتب ...
  • دایره المعارف بزرگ اسلامی. (۱۳۸۲). مدخل «بازار». تهران: مرکز دایره ...
  • دانشنامه جهان اسلام. (۱۳۷۸). مدخل «بازار». تهران: بنیاد دایره المعارف ...
  • دهخدا، علی اکبر. (۱۳۷۲). لغت نامه. تهران: دانشگاه تهران ...
  • راغب اصفهانی. (۱۴۰۴ق). مفردات الفاظ القرآن. دمشدق: دار القلم ...
  • رجایی، سیدکاظم. (۱۳۸۹). ویژگی های بازار اسلامی در نظریه و ...
  • زبیدی، مرتضی. (۱۴۰۹ق). تاج العروس. کویت: وزاره الارشاد والانباء ...
  • عطار نیشابوری. (۱۹۰۵). تذکره الاولیاء. لندن: مطبعه لوزاک ...
  • قلقشندی، احمد. (۱۴۱۸ق). صبح الاعشی. قاهره: دار الکتب ...
  • محمدی، ذکرالله و دیگران. (۱۳۹۵). نقش بازار در تمدن اسلامی. ...
  • معین، محمد. (۱۳۷۱). فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر ...
  • مقدسی، محمد بن احمد. (۱۹۰۶). احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم. ...
  • مسعودی. (۱۹۶۵-۱۹۷۹). مروج الذهب ومعادن الجوهر. بیروت: دار الاندلس ...
  • ناصرخسرو. (۱۳۸۵/۲۰۰۶م). سفرنامه. تهران: انتشارات زوار ...
  • یاقوت حموی، شهاب الدین. (۱۹۵۵). معجم البلدان (ج ۱ و ...
  • Bonine, M. E., & Keddie, N. R. (۱۹۸۱). Modern Iran: ...
  • Bulliet, R. W. (۲۰۰۹). Cotton, Climate, and Camels in Early ...
  • Donohue, J. J. (۲۰۰۳). The Buwayhid Dynasty in Iraq ۳۳۴H./۹۴۵ ...
  • Floor, W. (۱۹۹۹). The Bazaar in the Islamic City: Design, ...
  • Frye, R. N. (۱۹۷۵). The Golden Age of Persia: The ...
  • Hodgson, M. G. S. (۱۹۷۴). The Venture of Islam: Conscience ...
  • Kennedy, H. (۲۰۰۴). When Baghdad Ruled the Muslim World: The ...
  • Lambton, A. K. S. (۱۹۵۳). Landlord and Peasant in Persia. ...
  • Makdisi, G. (۱۹۸۱). The Rise of Colleges: Institutions of Learning ...
  • Melville, C. (Ed.). (۲۰۱۲). Persian Historiography: A History of Persian ...
  • Power, T. (۲۰۲۰). The Red Sea from Byzantium to the ...
  • Rosenthal, F. (۱۹۷۰). Knowledge Triumphant: The Concept of Knowledge in ...
  • Oxford English Dictionary. (۱۹۸۹). Bazaar. Oxford: Clarendon Press ...
  • نمایش کامل مراجع