رواج معماری غربی در دوره ی پهلوی اول و تاثیر آن بر سبک زندگی زنان ایرانی

سال انتشار: 1404
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 21

فایل این مقاله در 18 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_ISIR-9-4_005

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

معماری به عنوان یکی از مهم ترین عناصر شکل دهنده به فضای اجتماعی، در دوره پهلوی اول تحت تاثیر فرایند نوسازی و ورود الگوهای معماری غربی دستخوش تحولات بنیادین شد. این تغییرات، علاوه بر دگرگونی سیمای شهر تهران، بر سازمان فضایی زندگی اجتماعی و الگوهای حضور زنان در عرصه عمومی نیز تاثیر گذاشت. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر رواج معماری غربی و فضاهای جدید شهری بر سبک زندگی و شیوه زیست زنان ایرانی در دوره پهلوی اول انجام شده است. این پژوهش با رویکرد تاریخی و با بهره گیری از روش توصیفی تحلیلی انجام شده و با تمرکز بر شهر تهران، تحولات معماری و شهرسازی دوره پهلوی اول را در پیوند با تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بررسی می کند. داده های پژوهش از منابع کتابخانه ای و اسناد و آثار مکتوب مرتبط با معماری، شهرسازی، نوسازی و وضعیت اجتماعی زنان گردآوری و تحلیل شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که نوسازی معماری در دوره پهلوی اول صرفا به تغییر شکل بناها محدود نماند، بلکه با ایجاد و گسترش فضاهای جدیدی همچون خیابان ها و میدان ها، مدارس دخترانه، دانشگاه، ورزشگاه ها، سینماها، کلوپ ها و دیگر مراکز عمومی و تفریحی، الگوهای حضور و تعامل اجتماعی زنان را نیز دگرگون کرد. گذار از معماری درون گرا به الگوهای برون گرا، کوتاه شدن دیوارهای پیرامونی، رواج «دیوار شفاف»، تغییر جهت پنجره ها و ورودی خانه ها و شکل گیری تدریجی آپارتمان نشینی، از یک سو مرزهای سنتی میان فضای خصوصی و عمومی را جابه جا کرد و از سوی دیگر امکان حضور گسترده تر زنان در عرصه عمومی را فراهم ساخت. همچنین مدارس جدید و دانشگاه، امکان گسترش آموزش زنان را افزایش دادند و خیابان ها، میدان ها و فضاهای عمومی جدید به تدریج به عرصه هایی برای حضور اجتماعی و سیاسی آنان تبدیل شدند. با این حال، این فرایند ماهیتی یک سویه و همگون نداشت و میان الگوهای فضایی جدید، سیاست تجددگرایی دولت و فرهنگ و سنت های اجتماعی موجود، به ویژه در زمینه محرمیت و سازمان خانواده، تنش هایی ایجاد شد. بر اساس یافته های پژوهش، معماری غربی در دوره پهلوی اول را نمی توان صرفا پدیده ای زیبایی شناختی یا فنی دانست؛ بلکه این معماری بخشی از فرایند گسترده نوسازی اجتماعی و فرهنگی بود که از طریق بازسازمان دهی فضاهای خصوصی و عمومی، در تغییر سبک زندگی زنان ایرانی نقش ایفا کرد. فضاهای معماری جدید از یک سو زمینه گسترش آموزش، فعالیت اجتماعی و حضور عمومی زنان را فراهم کردند و از سوی دیگر، با تضعیف برخی مرزهای فضایی و فرهنگی سنتی، زمینه شکل گیری تعارض میان تجدد و الگوهای بومی و مذهبی را پدید آوردند. از این منظر، معماری دوره پهلوی اول را می توان یکی از عوامل موثر در بازتعریف رابطه زن، خانواده و فضای عمومی در ایران معاصر دانست.

نویسندگان

جواد عسکری چاوردی

دانش آموخته دکترای تاریخ ایران دوره اسلامی