صورت بندی کتیبه ای گفتمان تشیع در نمونه های صفوی و قاجاری حرم امام رضا(ع): تحلیل رابطه ای مضامین، خطاب و موقعیت های گویندگی
سال انتشار: 1404
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 24
فایل این مقاله در 18 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد
- صدور گواهی نمایه سازی
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_HGI-3-12_003
تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405
چکیده مقاله:
کتیبه های معماری حرم امام رضا(ع)، افزون بر انتقال متن دینی و ثبت تاریخ بنا، با سازمان دهی گزاره ها نسبت میان امام، زائر، بانی و آستان را صورت بندی می کنند. مسئله پژوهش آن است که آیا تفاوت نمونه های صفوی و قاجاری را می توان، فراتر از افزایش یا کاهش مضامین، به صورت تغییری قابل اثبات در قواعد پیوند گزاره ها نشان داد. پژوهش با طرحی کیفی، تاریخی تطبیقی و موردبنیاد و با بهره گیری محدود از چارچوب باستان شناختی فوکو انجام شد. پیکره غیرنماینده شامل ده واحد کتیبه ای (چهار صفوی و شش قاجاری در صحن های انقلاب و آزادی) است. هر واحد به قطعات معنایی تفکیک و در محورهای نوع گزاره، شیوه خطاب، رابطه میان گزاره ها، موقعیت های پیشنهادی امام، زائر، بانی و آستان و جایگاه معماری کدگذاری شد؛ اصالت متن و وضعیت سطح اجرایی نیز ارزیابی گردید. یافته ها نشان می دهد که در چهار واحد صفوی، مرجع قدسی یا روایی به محبت، نیایش یا زیارت و سپس به امداد، آمرزش یا شفاعت پیوند می یابد و بانی بیرون از زنجیره اصلی می ماند. دو واحد قاجاری این الگوی قرآنی و زیارتی را ادامه می دهند؛ اما در چهار واحد بانی محور - یادمانی، فرمان، وقف، عامل اجرایی، عمل ساختمانی و تاریخ از راه روابط نحوی، علی/ابزاری یا فضایی در چارچوب قدسی آستان قرار می گیرند. بازآرایی، بنابراین، ویژگی همه کتیبه های قاجاری نیست، بلکه به خوشه اخیر محدود است. امام مرکز قدسی باقی می ماند، بانی به خدمت گزار مرئی بدل می شود، زائر در کنار مخاطب نیایش، شاهد پیشنهادی حافظه ساختمانی است و آستان هم زمان مکان زیارت و نهادی تاریخی بازنمایی می شود. نتایج به پیکره محدود است.
کلیدواژه ها:
نویسندگان
سحر تبریزی
دانشجوی دکتری هنر، دانشکده هنر و معماری ، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
مهناز شایسته فر
دانشیار گروه هنر اسلامی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.