تبیین رابطه موقعیت ژئوپلیتیکی حایل با سیاست خارجی کشورها: مورد مطالعه جمهوری اسلامی ایران (ج.ا.ایران ۱۳۷۶-۱۳۵۷)

موقعیت ژئوپلیتیکی از متغیرهای بنیادین در سیاست خارجی کشورهاست و کشورهای دارای موقعیت حایل، به دلیل قرارگرفتن میان حوزه های نفوذ قدرت های بزرگ، از حساسیت راهبردی ویژه ای برخوردارند. جمهوری اسلامی ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷، در جایگاه کشوری حایل میان ایالات متحده آمریکا و شوروی سابق قرار گرفت و همواره کوشید تا از این موقعیت فاصله گیرد. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر موقعیت ژئوپلیتیکی حایل بر رویدادهای مهم سیاست خارجی ایران، از آغاز انقلاب تا پایان دوران ریاست جمهوری آیت الله هاشمی رفسنجانی (۱۳۷۶-۱۳۵۷) انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و به روش کتابخانه ای، با استفاده از اسناد، مدارک و منابع معتبر علمی صورت گرفته و تحلیل داده ها مبتنی بر استدلال منطقی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که از مجموع ۱۶ رویداد مهم سیاست خارجی در این دوره، ۶ رویداد به طور مستقیم متاثر از موقعیت حایل ایران بوده اند: ۱) اتخاذ سیاست «نه شرقی، نه غربی»، ۲) خروج از پیمان سنتو و پیوستن به جنبش عدم تعهد، ۳) تسخیر سفارت آمریکا و بحران گروگان گیری، ۴) قطع روابط سیاسی ایران و آمریکا، ۵) شروع جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، و ۶) پایان جنگ هشت ساله. این رویدادها نشان دهنده تلاش نظام جمهوری اسلامی برای خروج از وضعیت حایل و استقلال راهبردی است، اما در عین حال واکنش های جدی قدرت های بزرگ و همسایگان را به دنبال داشته است. نتیجه گیری مقاله بر ضرورت توجه جدی به موقعیت ژئوپلیتیکی حایل در تدوین سیاست خارجی، حفظ توازن در روابط با قدرت های جهانی، بهره برداری هوشمندانه از ظرفیت های ژئوپلیتیکی و درس آموزی از تجارب تاریخی برای دستیابی به سیاست خارجی موثر و پایدار تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

حایل ، سیاست خارجی ، موقعیت ژئوپلیتیک ،