امکان سنجی «اخلاق» در هوش مصنوعی؛ تحلیلی مبتنی بر مبانی «فطرت» درنگرش حکمی آیت االله شاه آبادی

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 32

فایل این مقاله در 33 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_IPHD-21-38_009

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

در بخش قابل توجهی از ادبیات معاصر اخلاق هوش مصنوعی، اخلاق به مجموعه ای از قواعد قابل محاسبه تنزل داده می شود. رویکردهایی مانند فایده گرایی یا الگوهای هم سوسازی مبتنی بر بازخورد، بر این پیش فرض استوارند که می توان داوری اخلاقی را در قالب توابع صوری و سازوکارهای الگوریتمی بازنمایی کرد. این پژوهش به جای تمرکز بر کارآمدی یا ناکارآمدی این الگوها در سطح اجرا، به موضوع ریشه ای تر می پردازد و بررسی می کند آیا موجودی که فاقد فطرت، تجربه درونی و گرایش وجودی به کمال است، اصولا می تواند واجد عاملیت اخلاقی باشد؟ برای پاسخ به این پرسش، نوشتار حاضر با رجوع به آرای عرفانی - فلسفی حکیم شاه آبادی، نظریه «فطرت» را به مثابه مبنایی انسان شناختی و معیار سنجش اخلاقی تحلیل می کند. بررسی این نظریه نشان می دهد که فعل اخلاقی در نگاه ایشان، نه حاصل امتثال صوری از قاعده، بلکه نتیجه فعلیت یافتن ساحت های شهودی و گرایشی انسان است؛ ساحت هایی که شامل دانایی حضوری، محبت، کشف، میل به آسایش و طلب آزادی می شود. در مقابل، تحلیل ساختار وجودی هوش مصنوعی نشان می دهد که این سامانه ها به دلیل ابتنا بر توابع هدف، همبستگی های آماری و فقدان تجربه حضوری، از چنین مبنایی محروم اند. نتیجه آن است که هوش مصنوعی را نمی توان «عامل اخلاقی» به معنای دقیق فلسفی و فقهی دانست، بلکه در بهترین حالت، باید آن را شبیه ساز رفتارهای اخلاقی تلقی کرد. بر این اساس، سپردن داوری های ارزشی و اخلاقی به این سامانه ها مستلزم غفلت از تفاوت بنیادین میان فعل برخاسته از فطرت انسانی و رفتاری است که صرفا بر اساس پردازش داده ها شکل می گیرد.

کلیدواژه ها:

نویسندگان

سعیده سادات شهیدی

استادیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه امام صادق علیه السلام، پردیس خواهران، تهران، ایران.

سید علی میرلوحی

دانشجوی دکتری فقه و حقوق دانشگاه و مدرسه عالی شهید مطهری(ره)، تهران، ایران.

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • ابن سینا، حسین بن عبدالله. (۱۴۰۰ق). رسائل. قم: انتشارات بیدار ...
  • ابن سینا، حسین بن عبدالله. (۱۳۷۹ش). النجاه من الغرق فی ...
  • سهروردی، شهاب الدین. (۱۳۷۳ش). حکمه الاشراق. تهران: موسسه مطالعات و ...
  • شاه آبادی، محمدعلی. (۱۳۸۷ش). رشحات البحار. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و ...
  • شاه آبادی، محمدعلی. (۱۳۹۷ش). شذرات المعارف. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و ...
  • شاه آبادی، محمدعلی. (۱۳۸۶ش). فطرت عشق. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و ...
  • شهیدی، سعیده سادات. (۱۴۰۱ش). ظرفیت فلسفه ابن سینا در بازیابی ...
  • مرتضوی، علی حیدر. (۱۳۸۶ش). فیلسوف فطرت. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و ...
  • مطهری، مرتضی. (۱۳۶۹ش). فطرت. تهران: صدرا ...
  • ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (۱۳۶۶ش). تفسیر القرآن الکریم. قم: بیدار ...
  • ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (۱۹۸۱م). الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه ...
  • ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (۱۳۶۳ش). مفاتیح الغیب. تهران: موسسه تحقیقات ...
  • Adadi, A., & Berrada, M. (۲۰۱۸). Peeking Inside the Black-Box: ...
  • Bender, E. M., Gebru, T., McMillan-Major, A., & Shmitchell, S. ...
  • Christiano, P. F., Leike, J., Brown, T., Martic, M., Legg, ...
  • Floridi, L., & Sanders, J. W. (۲۰۰۴). On the Morality ...
  • Gabriel, I. (۲۰۲۰). Artificial Intelligence, Values, and Alignment. Minds and ...
  • Harnad, S. (۱۹۹۰). The symbol grounding problem. Physica D: Nonlinear ...
  • Ouyang, L., Wu, J., Jiang, X., Almeida, D., Wainwright, C. ...
  • Ribeiro, M. T., Singh, S., & Guestrin, C. (۲۰۱۶). “Why ...
  • Shah, R., Varkey, A., Krakovna, V., Rahtz, J., & Hadfield, ...
  • نمایش کامل مراجع