تحلیل براهین اثبات قدرت و اختیار الهی در کلام فلسفی مکتب حله متاخر امامیه

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 20

فایل این مقاله در 38 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_IPHD-21-38_011

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

در مقایسه با اوصافی چون «علم» و «اراده» الهی که تاکنون از جوانب مختلف بررسی شده، درباره وصف «قدرت» خدا تحقیقات کمتری به انجام رسیده است. ازاین رو، توضیح دیدگاه ها و ادله متکلمان در خصوص چگونگی تعریف و اثبات قادریت الهی همچنان در شمار اولویت های پژوهشی در حوزه کلام اسلامی به شمار می آید. در همین راستا، در مقاله حاضر با استفاده از روش تحقیق تاریخی - تحلیلی نظرگاه ها و براهین گوناگونی که متکلمان امامیه در دوره تکوین و تکامل کلام فلسفی طی قرون هفتم تا یازدهم هجری، و به طور خاص متکلمان مکتب حله متاخر، در خصوص قدرت و اختیار الهی مطرح نموده اند، تدوین و تشریح و تحلیل می شود. این جستار نمودار آن است که در آثار این متکلمان، در مجموع، هفت استدلال به منظور اثبات قادریت خداوند به معنای قادر مختار بودن او ارائه شده است که از میان آن ها یک استدلال، نقلی و سایر دلایل، عقلی محض اند. از این هفت استدلال، یک دلیل، به نفی جبر برون ذاتی از خداوند می پردازد، ولی شش دلیل دیگر با نفی جبر درون ذاتی از خدا، قادر مختار بودن او را اثبات می کنند. همچنین، از میان پنج استدلال عقلی ناظر به نفی جبر درون ذاتی، یک استدلال، قادر مختار بودن خدا را بدون استناد به موجودات عالم و صرفا به عنوان یکی از صفات کمالی او اثبات می کند، درحالی که در چهار استدلال دیگر با استناد به برخی از صفات مخلوقات یعنی حدوث، نظم و اتقان، تغییر و تحول، و نیز عدم پذیری، قادریت الهی نشان داده می شود.

نویسندگان

حمید عطائی نظری

استادیار، گروه الهیات تطبیقی، پژوهشکده الهیات و خانواده، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، اصفهان، ایران.

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • قرآن کریم ...
  • آصف المحسنی، محمد. (۱۴۲۸ق). صراط الحق، (۴ ج). قم: ذوی ...
  • ابراهیمی دینانی، غلامحسین. (۱۳۸۰ش). قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی، ...
  • ابن ابی جمهور احسائی، محمد بن علی. (۱۴۳۴ق). مجلی مرآه ...
  • ابن سینا، حسین بن عبدالله. (۱۳۷۹ش). النجاه من الغرق فی ...
  • اردبیلی، مولی احمد. (۱۴۳۰ق). الحاشیه علی الهیات الشرح الجدید للتجرید، ...
  • استرآبادی، محمدامین. (۱۴۰۰ش). دانشنامه شاهی، (مقدمه، تحقیق و تصحیح رولا ...
  • استرآبادی، محمدجعفر. (۱۴۲۴ق). البراهین القاطعه فی شرح تجرید العقائد الساطعه، ...
  • اصفهانی، بهاء الدین. (۱۳۹۶ش). اربع رسائل فی علم الکلام، (مقدمه، ...
  • اعرج، ضیاء الدین عبدالله. (۱۴۴۱ق). التحفه الشمسیه فی المباحث الکلامیه، ...
  • بحرانی، ابن میثم، کمال الدین میثم بن علی. (۱۴۳۵ق). قواعد ...
  • بیضاوی، ناصرالدین عبدالله بن عمر. (۲۰۰۷م). طوالع الانوار من مطالع ...
  • تفتازانی، سعدالدین مسعود بن عمر. (۱۴۰۹ق). شرح المقاصد، (۵ ج. ...
  • تفتازانی. سعدالدین مسعود بن عمر. (۱۴۳۸ق). تهذیب المنطق والکلام، (دراسه ...
  • جرجانی، رکن الدین محمد بن علی. (۱۴۰۳ق). اشراق اللاهوت فی ...
  • جرجانی، علی بن محمد. (۱۴۱۹ق). شرح المواقف، (۸ ج. ضبط ...
  • جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۸۶ش). رحیق مختوم (شرح حکمت متعالیه). ج. ...
  • حسینی طباطبایی، رفیع الدین محمد. (۱۳۹۰ش). شجره الهیه، (تحقیق و ...
  • حلی، حسن بن یوسف. (۱۳۳۷ش). ایضاح المقاصد من حکمه عین ...
  • حلی، حسن بن یوسف. (۱۳۸۶ش). انوار الملکوت فی شرح الیاقوت، ...
  • حلی، حسن بن یوسف. (۱۳۸۸ش). مناهج الیقین فی اصول الدین، ...
  • حلی، حسن بن یوسف. (۱۴۱۳ق). کشف الفوائد فی شرح قواعد ...
  • حلی، حسن بن یوسف. (۱۴۲۲ق). کشف المراد فی شرح تجرید ...
  • حلی، حسن بن یوسف. (۱۴۴۵ق). معارج الفهم فی شرح النظم، ...
  • حلی، حسن بن یوسف. (۱۴۳۰ق). الباب الحادی عشر چاپ شده ...
  • حلی، حسن بن یوسف. (بی تا). نهج المسترشدین فی اصول ...
  • رازی، فخرالدین محمد بن عمر. (۱۳۷۸ش). المحصل، (تحقیق حسین آتای). ...
  • رازی، فخرالدین محمد بن عمر. (۱۴۳۳ق). معالم اصول الدین، (به ...
  • رازی، فخرالدین محمد بن عمر. (۱۴۳۶ق). نهایه العقول فی درایه ...
  • سبحانی، شیخ جعفر. (۱۴۲۶ق). الالهیات علی هدی الکتاب والسنه والعقل، ...
  • سیوری حلی، مقداد بن عبدالله. (۱۳۸۷ش). اللوامع الالهیه فی المباحث ...
  • سیوری حلی، مقداد بن عبدالله. (۱۳۹۲ش). الانوار الجلالیه فی شرح ...
  • سیوری حلی، مقداد بن عبدالله. (۱۴۰۵ق). ارشاد الطالبین الی نهج ...
  • سیوری حلی، مقداد بن عبدالله. (۱۴۳۳ق). النافع یوم الحشر فی ...
  • شیرازی (ملاصدرا)، صدرالدین محمد. (۱۴۲۳ق). الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه ...
  • طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۰۳ق). الرسائل العشر. قم: موسسه النشر ...
  • طوسی، نصیرالدین. (۱۳۳۵ش). فصول خواجه طوسی و ترجمه تازی آن ...
  • طوسی، نصیرالدین. (۱۴۰۷ق). تجرید الاعتقاد، (تحقیق محمد جواد الحسینی الجلالی). ...
  • طوسی، نصیرالدین. (۱۴۱۳ق). قواعد العقائد، (تحقیق علی حسن خازم). لبنان: ...
  • طوسی، نصیرالدین. (۱۴۴۰ق). تلخیص المحصل او نقد المحصل، (تحقیق و ...
  • عبیدلی، سید عمیدالدین. (۲۰۲۰م). شرح انوار الملکوت فی شرح الیاقوت، ...
  • غزالی، ابوحامد. (۱۴۳۳ق). الاقتصاد فی الاعتقاد، (به اهتمام انس محمد ...
  • فخرالمحققین حلی، محمد بن حسن. (۱۴۱۳ق). النکت الاعتقادیه [الفخریه فی ...
  • فخرالمحققین حلی، محمد بن حسن. (۱۴۳۸ق). تحصیل النجاه فی اصول ...
  • کاتبی، نجم الدین. (۱۳۸۶ش). اسئله نجم الدین الکاتبی عن المعالم ...
  • کفعمی، جمال الدین احمد بن علی. (۱۴۳۰ق). معارج الافهام الی ...
  • لاهیجی، حسن بن عبدالرزاق. (۱۳۷۵ش). رسائل فارسی حسن بن عبدالرزاق ...
  • لاهیجی، حسن بن عبدالرزاق. (۱۳۸۷ش). شمع الیقین و آیینه دین، ...
  • لاهیجی، حسن بن عبدالرزاق. (۱۴۳۶ق). زواهر الحکم، (تحقیق و تصحیح ...
  • لاهیجی، ملا عبدالرزاق. (۱۳۷۲ش). سرمایه ایمان، (تصحیح صادق لاریجانی آملی. ...
  • لاهیجی، ملا عبدالرزاق. (۱۳۸۳ش). گوهر مراد، (تصحیح و تحقیق موسسه ...
  • لاهیجی، ملا عبدالرزاق. (۱۴۳۰ق). شوارق الالهام فی شرح تجرید الکلام، ...
  • مقدس اردبیلی، احمد بن محمد. (۱۳۸۷ش). اصول دین، (تحقیق محسن ...
  • مکی العاملی، شمس الدین محمد. (۱۴۳۰ق). موسوعه الشهید الاول، (ج. ...
  • نراقی، محمدمهدی. (۱۳۶۹ش). انیس الموحدین، (تصحیح و پاورقی از آیه ...
  • نمایش کامل مراجع