تحلیل سه بعدی فرسودگی شغلی در مشاوران مدارس: بررسی تجارب زیسته (دل زدگی جسمانی، ارتباطی و بازدارندگی از کار) و مدل راهکارهای مقابله ای

زمینه و هدف: فرسودگی شغلی مشاوران مدارس، به ویژه در محیط های پرفشار عاطفی، چالشی مهم است که سلامت روان آنان و کیفیت خدمات مشاوره ای را تحت تاثیر قرار می دهد. این پژوهش با هدف تبیین ابعاد فرسودگی شغلی بر اساس تجربه زیسته مشاوران و مدل سازی راهکارهای مقابله ای آنان انجام شد.روش: این مطالعه کیفی با روش تحلیل مضمون بر اساس چارچوب شش مرحله ای براون و کلارک انجام گرفت. جامعه پژوهش مشاوران زن مدارس متوسطه اول منطقه ۴ اصفهان بودند که ۱۲ نفر از آنان با نمونه گیری هدفمند ملاکی (حداقل ۵ سال سابقه کاری و خوداظهاری فرسودگی مزمن) انتخاب شدند. داده ها در بهار و تابستان ۱۴۰۴ از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و با نرم افزار MAXQDA تحلیل شدند. برای روایی یافته ها، از بازبینی مشارکت کنندگان و ارزیابی همتایان استفاده شد.یافته ها: تحلیل داده ها به ۴۰ کد اولیه، ۲۳ مضمون فرعی و ۴ مضمون اصلی منجر شد. مضامین اصلی شامل سه بعد فرسودگی: «دل زدگی جسمانی و روانی» (خستگی عاطفی و نشانگان جسمی)، «دل زدگی ارتباطی» (تضعیف روابط با دانش آموزان، همکاران و مدیران) و «بازدارندگی از کار» (اجتناب شغلی و تمایل به کناره گیری) و یک مضمون «راهبردهای مقابله ای عملیاتی» (فردمحور، نظیر مشورت با همکاران، معنابخشی به کار و تعهد حرفه ای) بود.نتیجه گیری: اگرچه مشاوران از راهبردهای فردمحور برای مدیریت فرسودگی بهره می برند، این راهبردها در برابر فشارهای ساختاری مزمن (مانند اضافه بار نقش و کمبود حمایت سازمانی) کافی نیستند. بنابراین، فرسودگی شغلی صرفا یک ضعف فردی نیست و پیشگیری از آن مستلزم مداخلات نهادی و سیاست گذاری های حمایتی در نظام آموزشی است.

کلیدواژه ها:

فرسودگی شغلی ، مشاوران مدارس ، تحلیل مضمون ، بازدارندگی از کار ، مدل راهکارهای مقابله ای