تجربه زیسته نوجوانان ایرانی از تعامل با هوش مصنوعی مولد: استخراج راهبردهای بهره وری متعادل و مرزبندی شده

هدف پژوهش حاضر واکاوی تجربه زیسته نوجوانان از کاربرد هوش مصنوعی مولد و روشن کردن چگونگی تعامل آنان با فرصت ها، وابستگی ها و مرزهای این فناوری بود. پژوهش با رویکرد کیفی و تحلیل مضمون بازاندیشانه براون و کلارک انجام شد. داده ها از مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۴ نوجوان ۱۴ تا ۱۸ ساله (۹ دختر و ۵ پسر) به دست آمد. تحلیل رفت وبرگشتی داده ها به تولید ۵۰ کد اولیه، ۱۸ زیرمضمون، شش مضمون اصلی و یک مضمون مرکزی انجامید. مضامین اصلی عبارت بودند از: «کارآیی و سازماندهی امور روزمره»، «خلط جایگاه ابزاری و انسانی»، «بهره وری به شرط هزینه های شناختی»، «اعتماد مشروط و حفظ مرجعیت انسانی»، «حفظ هوش مصنوعی در جایگاه مناسب» و «آینده ای دووجهی». مضمون مرکزی «تعاملات کارآمد مرزگذاری شده» نشان داد نوجوانان نه پذیرندگان منفعل فناوری اند و نه کاربران کاملا مستقل؛ آنان پیوسته میان سرعت و تلاش، حمایت و جایگزینی، صمیمیت و اصالت، اعتماد و تردید و استفاده و مقاومت مرزبندی می کنند. هوش مصنوعی برای یادگیری، تصمیم گیری و بیان هیجان فضایی سریع و بدون قضاوت فراهم می کرد، اما هم زمان نگرانی هایی درباره برون سپاری شناختی، کاهش خلاقیت، حریم خصوصی، اطلاعات نادرست، اضطراب معرفتی و وجودی و تضعیف روابط انسانی پدید می آورد.بر این اساس، آموزش سواد هوش مصنوعی باید از مهارت فنی فراتر رود و قضاوت معرفتی، خودتنظیمی، حفاظت از داده، تشخیص مرز کمک و جایگزینی و ارجاع مسائل پرخطر به متخصص انسانی را دربر گیرد.

کلیدواژه ها:

نوجوانان ، هوش مصنوعی مولد ، چت بات ، برون سپاری شناختی ، تحلیل مضمونی بازاندیشانه