تبیین جایگاه قاعده طلایی در فقه

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 17

فایل این مقاله در 47 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_ILRJ-27-3_005

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

قاعده طلایی، یک اصل اخلاقی است که مقرر می دارد «هر آنچه برای خود می پسندی، برای دیگران بپسند و هر آنچه برای خود نمی پسندی، برای دیگران مپسند». اگر چه در ادیان مختلف پیش از اسلام و سپس در آیات و روایات به مفهوم این اصل اخلاقی اشاره شده است، اما فقیهان اسلامی آن را به عنوان یک قاعده فقهی شناسایی نکرده اند. لذا در این مقاله سعی شده است که از طریق روش توصیفی تحلیلی و رجوع به مصادر کتابخانه ای، امکان شناسایی آن به عنوان قاعده فقهی، و دلیل عدم شناسایی آن تحت این عنوان، بررسی و به ایرادات پاسخ داده شود. نوشتار بدین برآیند رسیده است که این قاعده، به دلیل وجود عنصر سازگاری متشکل از دو اصل باوجدان بودن و بی طرفی، حلقه اتصال عقلانیت نظری به عقلانیت عملی بوده و منطبق با عنوان «مستقلات عقلی» در فقه است. احکام استنباطی آن با توجه به مصلحت و مفسده نوعی، ناشی از اعمال و عدم اعمال آن در جامعه، جزء احکام تکلیفی وجوب و حرمت است که از طریق اعمال قاعده ملازمه بین حکم عقل و شرع به دست می‎آید. بعث و زجر آن در مکلف، از طریق ایجاد اراده در نظر گرفتن حقوق دیگران همراه با حقوق خود در رفتار اجتماعی است. این قاعده، با دیگر قواعد فقهی تعارضی ندارد، لکن امکان تزاحم با آن ها در مقام اجرا وجود دارد که در این‎صورت، قاعده طلایی به عنوان قاعده اهم بر مهم اولویت می یابد. همچنین عدم رعایت این قاعده، شرط لازم و نه کافی برای اعمال حکم وضعی ضمان بوده و اکثر فقها، آن را به دلیل وجود عنصرتخیل و تفاوت علایق و سلایق اشخاص به عنوان قاعده فقهی شناسایی نکرده اند؛ این درحالی است که اعمال عنصر سازگاری آن، عامل رسیدن به احکام قطعی و اصول مشترک انسانی است.

نویسندگان

فاطمه رمضانی

دانش آموخته دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

عباس میرشکاری

دانشیار، گروه حقوق خصوصی و اسلامی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • قرآن کریم ...
  • نهج البلاغه (۱۳۷۸). (محمد دشتی، مترجم). مشهد: آستان قدس رضوی ...
  • عهد جدید، انجیل متی ...
  • آخوند خراسانی، محمدکاظم بن حسین (۱۴۰۹ق). کفایه الاصول (جلد ۲). ...
  • اسلامی، سیدحسن (۱۳۸۶). قاعده زرین در حدیث و اخلاق. مجله ...
  • العراقی، آقاضیا (۱۴۰۵ق). نهایهالافکار. قم: جامعه‎المدرسین ...
  • ایزدپور، محمدرضا (۱۳۸۶). عقل و کشف ملاکات احکام. فصلنامه اندیشه ...
  • بوسیلیکی، حسن (۱۳۹۶). مقایسه بسندگی و کارآمدی قاعده زرین با ...
  • ترک زاده، رضوان (۱۳۹۶). مفهوم دلیل عقلی (پایان‎نامه کارشناسی ارشد). ...
  • جعفری تبار، حسن (۱۳۹۹). منطق حیرانی. تهران: فرهنگ نشر نو ...
  • حجت، مینو (۱۳۹۵). آیا پایه های اخلاقی عقلانی اند؛ نقدی ...
  • حلی (محقق)، نجم الدین (۱۴۰۹ق). شرایع الاسلام فی مسائل الحلال ...
  • خدابخشی، حسن، آیتی، سیدمحمدرضا و عربیان، اصغر (۱۳۹۸). بازشناسی مفهومی ...
  • خمینی، سیدروح الله (۱۳۷۵). اصول فقه (تعادل و تراجیح). تهران: ...
  • خمینی، سیدروح الله (۱۳۹۲). انوارالهدایه فی التعلیقه علی الکفایه. تهران: ...
  • خویی، سیدابوالقاسم (۱۴۱۷ق، الف). محاضرات فی اصول الفقه. قم: موسسه ...
  • خویی، سیدابوالقاسم (۱۴۱۷ق، ب). مصباح الاصول (جلد ۱ و ۳). ...
  • داوودی بیرق، حسین (۱۳۹۵). تفسیر قوانین شکلی (آیین دادرسی مدنی) ...
  • دیلمی، احمد (۱۳۹۸). عدالت به مثابه انصاف در سنت اسلام ...
  • زارعی سبزواری، عباس علی (۱۴۳۰ق). القواعدالفقهیه فی فقه الامامیه. قم: ...
  • زرقا، مصطفی احمد (۱۴۱۸ق). المدخل الفقهی العام (جلد ۲). سوریه: ...
  • سبزواری، سیدعبدالاعلی (۱۴۱۳ق). مهذب الاحکام (جلد ۲). قم: موسسه المنار ...
  • سیدفاطمی، سیدمحمد و نیکویی، مجید (۱۳۹۶). اندیشه ابن سینا؛ الهام ...
  • شهید اول، محمدبن مکی (بی تا). القواعد والفوائد (جلد ۱). ...
  • شهید ثانی، زین الدین بن علی ل ال ااا(۱۳۸۴). شرح ...
  • شیروانی، علی (۱۳۸۸). ترجمه اصول فقه. قم: بوستان کتاب ...
  • صادقی، محمد (۱۳۹۲). امکان سنجی و تمایزات حاکمیت قانون در ...
  • صدر، محمدباقر (۱۴۰۳ق). الفتاوی الواضحه وفقا لمذهب اهل البیت (علیهم ...
  • صدر، محمدباقر (۱۴۱۸ق). دروس فی علم الاصول (جلد ۱). قم ...
  • صفری، محسن و بادکوبه هزاوه، آرش (۱۴۰۰). نقد و توجیه ...
  • طباطبایی حکیم، محمدسعید (۱۳۸۹). منتخب المسائل (جلد ۱). قم: مهر ...
  • فصیحی رادمندی، مهدی (۱۳۹۳). عقل نظری و عملی. پایگاه پژوهه: ...
  • فیاض، محمداسحاق (۱۴۱۰ق). محاضرات فی‎الاصول الفقه (تقریرات درس آیت الله ...
  • فیاض بخش، مرجانه، عسگرخانی، ابومحمد و میرعباسی، سیدباقر (۱۳۹۷). نقش ...
  • قافی، حسین و شریعتی فرانی، سعید (۱۳۹۶). اصول فقه کاربردی ...
  • قبادیانی، ناصرخسرو (۱۴۰۰). سفرنامه ناصرخسرو. تهران: اساطیر ...
  • قرایی سلطان آبادی، احمد و نظری توکلی، سعید (۱۳۹۴). مفهوم ...
  • قماشی، سعید (۱۳۸۰). بازشناسی جایگاه عقل در فقه شیعه. مجله ...
  • کریمی لاسکی، محمد و فرامرز قراملکی، احد (۱۳۹۵). ادیان بزرگ، ...
  • متقی هندی، علی بن حسام الدین (۱۴۰۷ق). کنزل‎العمال فی سنن ...
  • مجلسی، محمدباقر (۱۳۸۷). بحارالانوارالجامعه لدرر اخبارالائمهالاطهار (علی دوانی، مترجم). تهران: ...
  • محقق داماد، سیدمصطفی (۱۳۸۵). قواعد فقه؛ بخش مدنی (مالکیت-مسئولیت). تهران: ...
  • محقق داماد، سیدمصطفی (۱۳۸۸). تحولات اجتهاد شیعی؛ سیر تاریخی، حوزه ...
  • محقق داماد، سیدمصطفی (۱۴۰۶ق). قواعد فقه (جلد ۱). تهران: مرکز ...
  • محمدبیگی، علیرضا و توتونچیان، مهری (۱۳۹۸). بررسی قاعده عدالت از ...
  • مصباح یزدی، محمدتقی (۱۴۰۵ق). تعلیقه علی نهایه الحکمه. قم: در ...
  • مصطفوی، سیدمحمدکاظم (۱۴۲۱ق). القواعد (مائه قاعده فقهیه معنا و مدرکا ...
  • مظفر، محمدرضا (۱۳۸۲ الف). اصول الفقه (جلد ۲). قم: اسماعیلیان ...
  • مظفر، محمدرضا (۱۳۸۲ ب). اصول فقه. قم: دارالفکر ...
  • مغنیه، محمدجواد (۱۴۲۸ق). فلسفهالاخلاق فی الاسلام. قم: دارالکتاب الاسلامیه ...
  • موسوی بجنوردی، میرزاحسن (۱۴۰۱). القواعدالفقهیه (جلد ۱). قم: الهادی ...
  • موسوی خمینی، سیدروح الله (۱۳۷۵). تحریرالوسیله (جلد ۲). قم:موسسه المطبوعات ...
  • میرشکاری، عباس و رمضانی، فاطمه (۱۴۰۲). قاعده طلایی در اخلاق. ...
  • میرشکاری، عباس و رمضانی، فاطمه (۱۴۰۳). تبیین نسبت قاعده طلایی ...
  • نایینی، محمدحسین (۱۳۷۶). فوائدالاصول (جلد ۱). قم: جامعه‎المدرسین ...
  • نسایی، احمدبن علی(۱۴۱۰ق). سنن نسانی. بیروت: دارالمعرفه ...
  • نعمت اللهی، اسماعیل (۱۳۹۸). راهکارهای توسعه قلمرو عقد ضمان در ...
  • ولایی، عیسی (۱۳۸۷). فرهنگ تشریحی اصطلاحات اصول. تهران: نشر نی ...
  • Bible. (۱۹۷۱). Revised standard version of the Bible. The Division ...
  • Confucius. (۲۰۰۳). Analects (Edward Slingerland, Trans.). Indianapolis: Hackett Publishing Company, ...
  • Gensler, H. (۲۰۱۳). Ethics and the golden rule. London: Routledge ...
  • Gewirth, A. (۱۹۷۸). The golden rule rationalized. Midwest Studies in ...
  • Hertzler, J. (۱۹۳۴). On golden rules. International Journal of Ethics, ...
  • MacIver, R., & Spitz, D. (۲۰۰۵). The deep beauty of ...
  • Meyers, Carol. (۲۰۰۵). Exodus. Cambridge University Press ...
  • Sutta-Nipata. (۱۹۴۷). Woven cadences of early Buddhists (E. M. Hare, ...
  • The Dhammapada. (۱۹۸۵). The Buddha's path of wisdom (Acharya Buddharakkhita, ...
  • The Gathas. (۱۹۸۹). The thought-provoking divine songs of Zarathushtra (Ali ...
  • The Mahabharata. (۲۰۰۷). Anusasana Parva (Pratap Chandra Roy & D. ...
  • Udanavarga. (۱۹۸۳). (W. Woodville Rockhill, Trans.). London: Trubner & Co. ...
  • نمایش کامل مراجع