گفتاری در باب «عدالت اجتماعی» در آیینه حقوق مالکیت فکری: از ترسیم نظریه عمومی تا ضرورت حکمرانی آتی

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 21

فایل این مقاله در 35 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_ILRJ-27-3_010

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

نوشتار حاضر به بررسی نسبت میان «عدالت اجتماعی» و «حقوق مالکیت فکری» می پردازد و می کوشد تا نشان دهد که این نظام صرفا سازوکاری اقتصادی برای رفع شکست بازار و انگیزش نوآوری نیست، بلکه نهادی اجتماعی با پیامدهای توزیعی، فرهنگی و انسانی عمیق است. روش پژوهش از نوع تحلیلی کیفی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای است. چهارچوب نظری مقاله بر دو نظریه مطرح در سنت لیبرال، یعنی عدالت به مثابه انصاف جان رالز و عدالت استحقاقی رابرت نوزیک، و سپس نظریه های عدالت اجتماعی و قابلیت محور استوار است. یافته های پژوهش نشان می دهد که اولا، ملاحظات عدالت اجتماعی نه امری حاشیه ای، بلکه در سرشت، مشروعیت و غایت حقوق مالکیت فکری نهفته اند. ثانیا، میان عدالت اجتماعی و سود اجتماعی رابطه وابستگی عملکردی وجود دارد؛ به گونه ای که نابرابری های ساختاری ناشی از انحصارهای فکری، کارایی بلندمدت و مشروعیت هنجاری این نظام را تضعیف می کند. ثالثا، بر اساس تحلیل تطبیقی دو نظریه رالز و نوزیک، رویکرد رالزی (با تاکید بر اصل تفاوت و برابری فرصت ها) ظرفیت بیشتری برای توجیه محدودیت های حقوق مالکیت فکری (مانند مدت حمایت معقول، مجوزهای اجباری و استفاده منصفانه) در راستای منافع عمومی و به ویژه اقشار کم بهره فراهم می آورد. بر این مبنا، مقاله چارچوبی متشکل از سه مولفه «دسترسی عادلانه، شمول گرایی و توانمندسازی انسانی» را به عنوان معیارهایی درونی برای سنجش و اصلاح نظام حقوق مالکیت فکری پیشنهاد می دهد. جستار پیش روی، با تمرکز بر نظام حقوقی ایران، پیشنهادهایی عملی برای اصلاح قوانین موجود و نیز اتخاذ سیاست های مکمل، نظیر الگوبرداری از مدل های دسترسی آزاد و حکمرانی اشتراکی ارائه می دهد. برآمد نهایی این نوشتار آن است که حل تعارض میان «انحصار» و «اشاعه» دانش در نظام مالکیت فکری، مستلزم بازخوانی مبانی فلسفی و تنظیم گرانه مالکیت فکری در پرتو عدالت اجتماعی است؛ رویکردی که می تواند هم زمان مشروعیت هنجاری، کارایی اقتصادی و پایداری حکمرانی این نظام را سامان بخشد.

نویسندگان

عمید محمدی

استادیار، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه جهرم، جهرم، ایران.

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • خدمتگزار، محسن (۱۳۹۰). فلسفه مالکیت فکری. تهران: بنیاد حقوقی میزان ...
  • دراهوس، پیتر (۱۳۹۱). فلسفه مالکیت فکری (محمود حکمت نیا (ترجمه ...
  • عریضی، سیدحمیدرضا و گل پرور، محسن (۱۳۸۴). رابطه بین رویکردهای ...
  • علیزاده، عبدالرضا (۱۳۸۷). مبانی رویکرد اجتماعی به حقوق (جستاری در ...
  • غلامی، رضا (۱۴۰۰). واکاوی نظریه عدالت در تفکر اسلامی. تهران: ...
  • محمدی، عمید (۱۴۰۴). تبیین مفهوم و کارکرد «عدالت توزیعی» در ...
  • میرسندسی، سیدمحمد (۱۳۹۰). چشم انداز جامعه شناسی به عدالت. تهران: ...
  • Aoki, Keith. (۲۰۰۷). Distributive and syncretic motives in intellectual property ...
  • Ayranci, Zehra Betul. (۲۰۲۱). Intellectual property and social justice on ...
  • Breyer, S. (۲۰۰۴). Breaking the vicious circle: Toward effective risk ...
  • Chander, Anupam, & Sunder, Madhavi. (۲۰۰۹). Is Nozick kicking Rawls’s ...
  • Chander, Anupam. (۲۰۰۳). The new, new property. Texas Law Review, ...
  • Chon, Margaret. (۲۰۰۷). Intellectual property "from below": Copyright and capability ...
  • Coombe, Rosemary J. (۱۹۹۱). Objects of property and subjects of ...
  • Cuellar, M.-F. (۲۰۰۵). Rethinking regulatory democracy. Administrative Law Review, ۵۷, ...
  • Fisher, William. (۲۰۰۱). Theories of intellectual property. In Stephen R. ...
  • Ghosh, Shubha. (۲۰۰۸). When property is something else: Understanding intellectual ...
  • Gordon, Wendy J. (۱۹۸۲). Fair use as market failure: A ...
  • Helfer, Laurence R. (۲۰۰۳). Human rights and intellectual property: Conflict ...
  • Jamar, Steven D., & Mtima, Lateef. (۲۰۱۵). A social justice ...
  • Jamar, Steven D., & Mtima, Lateef. (۲۰۲۱). A social justice ...
  • Kapczynski, Amy. (۲۰۱۲). The cost of price: Why and how ...
  • Kavinda Amarasinghe, Kusal. (۲۰۲۰). Intellectual property rights vs social justice: ...
  • Mashaw, J. L. (۱۹۹۷). Greed, chaos, & governance: Using public ...
  • Menell, Peter S. (۲۰۱۶). Property, intellectual property, and social justice: ...
  • Menell, Peter S., & Scotchmer, Suzanne. (۲۰۰۷). Intellectual property law. ...
  • Miller, David. (۱۹۹۹). Principles of social justice. England: Harvard University ...
  • Mtima, Lateef, & Jamar, Steven D. (۲۰۲۴). Introduction: Intellectual property ...
  • Mtima, Lateef. (۲۰۰۵). Symposium: Intellectual property and social justice. Howard ...
  • Nozick, Robert. (۱۹۷۴). Anarchy, state, and utopia. Oxford: Basil Blackwell ...
  • Ramalho, Ana. (۲۰۱۳). Intellectual property and social justice. In Handbook ...
  • Rawls, John. (۱۹۹۹). A theory of justice (Rev. ed.). Harvard ...
  • Strauss, P. L. (۱۹۸۹). An introduction to administrative justice in ...
  • Sunder, Madhavi. (۲۰۱۰). Review of Intellectual property and theories of ...
  • Wilson, J. Q. (۱۹۸۹). Bureaucracy: What government agencies do and ...
  • Yanisky-Ravid, Shlomit. (۲۰۱۷). The hidden though flourishing justification of intellectual ...
  • نمایش کامل مراجع