نقش تعاملات مثبت و منفی خانوادگی در مدیریت اضطراب ناشی از جنگ: واکاوی تجارب زیسته ایرانیان در بستر فرهنگی

جامعه ایرانی طی سال های اخیر با تهدیدهای امنیتی مداوم و تهاجم خارجی مواجه بوده است که اضطراب جنگ را به پدیده ای فراگیر در سطح خانواده تبدیل کرده است. هدف این مطالعه، بررسی دقیق تجربه زیسته افراد در مواجهه با اضطراب جنگ و نقش تعاملات مثبت و منفی خانوادگی در مدیریت این اضطراب بود. پژوهش حاضر با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی و در چارچوب پارادایم تفسیرگرایی اجتماعی انجام شد. داده ها از طریق مصاحبه های عمیق نیمه ساختاریافته با ۱۹ شهروند (۱۱ زن و ۸ مرد) ساکن یزد که تجربه مستقیم مواجهه با شرایط جنگ را گزارش کرده بودند، جمع آوری گردید. نمونه گیری هدفمند تا نقطه اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده ها با روش هفت مرحله ای کلایزی (۱۹۷۸) انجام و با بازبینی اعضا و خبرگان اعتبارسنجی شد. به منظور سازمان دهی منسجم داده ها، مستندسازی روند کدگذاری و پیگیری تحول درون مایه ها، از نرم افزار MAXQDA ۲۰۲۰ استفاده شد. مضمون مثبت (پناهگاه عاطفی خانواده، تنظیم هیجان و معنادهی مشترک، انسجام و کارآمدی خانوادگی) و سه مضمون منفی (تعارض و تنش خانوادگی، الگوهای ارتباطی ناکارآمد، انتقال اضطراب در نظام خانواده) شناسایی شد. تعاملات مثبت، حس امنیت پایه و تاب آوری جمعی ایجاد کرده و اضطراب را کاهش می دادند؛ در حالی که تعاملات منفی، اضطراب را از سطح فردی به سیستمیک منتقل کرده و آن را مزمن می ساختند. تعاملات خانوادگی به عنوان عامل محوری، اضطراب جنگ را تشدید یا تعدیل می کنند. یافته ها مبنایی برای طراحی مداخلات خانواده محور در شرایط تهدید جنگ ارائه می دهد و بر لزوم تقویت الگوهای ارتباطی مثبت و کاهش الگوهای منفی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

اضطراب جنگ ، خانواده ، پدیدارشناسی ، تجارب زیسته ، ایران