بررسی جنبه های مینی­مالیستی در حکایات «الهی­ نامه» عطار نیشابوری

الهی­نامه از آثار مهم اخلاقی-عرفانی ادب فارسی با موضوع مناظره پدری با پسران خود است که هر کدام مرادی دارند. این اثر همچون منطق الطیر و مصیبت نامه توصیفی از سفر معنوی و روحانی نوع بشر در جستجوی حقیقت و معرفت حضرت حق است. عطار در خلق این منظومه از سنت رایج حکایات صوفیانه بهره برده است که در عین کوتاهی و اشتمال بر زبان و پیرنگی ساده، ساختمانی کامل دارند و گفتار و کردار اشخاصی را در طی وقایعی خاص نمایش و آموزه ای دینی، اخلاقی، عرفانی یا اجتماعی را ارائه می دهند. وجود اشتراکات انکارناپذیر فرمی و محتوایی بین حکایات کوتاه الهی نامه عطار و داستان های مینی مال، ضرورت بررسی جنبه های مینی مالیستی این منظومه را آشکارمی کند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل جنبه­های مینی­مالیستی حکایات کوتاه الهی­نامه عطار به شیوه توصیفی­­تحلیلی انجام شده است، و در پی پاسخ گویی به این پرسش است که اشتراکات و افتراقات داستان های مینی مال و حکایات کوتاه الهی نامه کدامند و مولود چه عوامل زمانی، زبانی و فرهنگی هستند؟ نتایج پژوهش حاکی از این است که ویژگی هایی چون سادگی طرح و زبان، ایجاز، واقع­گرایی، قلت شخصیت­ها، برجستگی برخی عناصر، تم جذاب و محدودیت زمان و مکان، هدفمندانه برای بیان سریع و موثر آموزه ها، تجارب عرفانی و موضوعاتی که در آن روزگار و اجتماع بحرانی، اهمیتی حیاتی داشته، به کار رفته است. همچنین رعایت اقتضای حال مخاطبان در عین اشتمال بر جذابیت های فرمی، الهی نامه را در زمره آثار ارزشمند مینی­مال گونه ادب فارسی قرارداده است.

کلیدواژه ها:

مینی­ مالیسم ، عطار ، الهی ­نامه ، حکایات کوتاه.