نشانه شناسی فرهنگی و اسطوره‎ای در شعر شمس لنگرودی

شعر شمس لنگرودی در گستره شعر معاصر فارسی، با تکیه بر زبانی ساده، روایت محور و در عین حال چندلایه، ظرفیت بالایی برای خوانش نشانه شناختی و اسطوره ای دارد. این پژوهش با هدف واکاوی سازوکارهای دلالتی در شعر او انجام شده است تا روشن سازد چگونه نشانه های روزمره، اشیای پیرامونی و عناصر زیست جهان معاصر در بافت شعری وی به کلان نشانه های فرهنگی تبدیل می شوند و به جای بازتولید مستقیم اسطوره های کهن، نوعی اسطوره مندی مدرن و تجربه گرایانه را پدید می آورند. ضرورت این تحقیق از آنجا ناشی می شود که با وجود توجه به زبان، روایت و سادگی بیان در شعر شمس لنگرودی، سازوکارهای نشانه ای و اسطوره ای تولید معنا در آثار او کمتر به صورت روشمند بررسی شده است. از این رو، مطالعه حاضر می کوشد نشان دهد شعر شمس در مرز میان امر فردی و جمعی حرکت می کند و تجربه شخصی را به حافظه فرهنگی پیوند می زند. پرسش اصلی تحقیق این است که مهم ترین نظام های نشانه ای فرهنگی در شعر شمس لنگرودی کدام اند و بن مایه های اسطوره ای چون مرگ، باززایی، آستانه مندی و چرخه فقدان چگونه در سطح زبان، تصویر و روایت بارکد گذاری می شوند. روش پژوهش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر خوانش نزدیک متون شعری است و چارچوب نظری آن از مفاهیم نشانه شناسی فرهنگی همراه با رویکردهای اسطوره پژوهی مدرن بهره می گیرد. یافته ها نشان می دهد شمس لنگرودی با جزئی نگاری و بیان موجز، اشیا، بدن و طبیعت را به حاملان حافظه فرهنگی بدل می سازد و از رهگذر آن، اسطوره هایی متناسب با زیست جهان معاصر خلق می کند.

کلیدواژه ها:

شعر معاصر فارسی ، نشانه شناسی فرهنگی ، نقد اسطوره ای ، شمس لنگرودی.