تبیین الگوی پژوهش های ناظر بر جهت گیری الهی آموزش در دانشگاه های مسیحی: پیشنیاز مطالعه تطبیقی با دانشگاه های اسلامی

مقدمه و اهداف: جهت گیری الهی آموزش در دانشگاه به معنای تلاش برای رشد علمی در کنار تقویت ارزش های دینی است. با توجه به اینکه تعبد علمی در دانشگاه های مسیحی قدمت تاریخی دارد، هدف پژوهش حاضر ارائه یک الگو از پژوهش های جهت گیری الهی آموزش در دانشگاه های مسیحی است؛ این الگو پیش نیاز مطالعه تطبیقی با دانشگاه های اسلامی است. جهت گیری الهی آموزش در دانشگاه های اسلامی و مسیحی با هدف تقویت باورهای دینی، اخلاقی و معنوی دانشجویان انجام می شود. این رویکرد سعی دارد تا آموزش STEM با آموزش ارزش های دینی، اخلاقی و معنوی همراه شود؛ به عبارت دیگر جهت گیری الهی آموزش به معنای تلفیق آموزه های دینی و اخلاقی با آموزش های تخصصی است تا فراگیران بتوانند همزمان با کسب دانش و مهارت به تعبد علمی نیز دست یابند. در این دیدگاه، تحصیل و تحقیق نوعی بندگی و قربت به خدا است؛ زیرا در تعبد علمی، نیت عالم، رضایت الهی و خدمت به خلق خدا برای تحقق حق و عدالت است. در دانشگاه با تعبد علمی، دانشجو و استاد از همان آغاز فرایند علم آموزی نیت می کنند که جستجوی علم را برای خدمت به حقیقت و رضای خدا انجام دهند، نه صرفا برای کسب موقعیت، شهرت یا رفاه شخص. در تعبد علمی، روش علمی باید با ارزش های اخلاقی و الهی هماهنگ باشد. پایبندی به اخلاق علمی، امانتداری پژوهشی و صداقت در تولید دانش نشانه تعبد در علم است. هدف نهایی علم تقرب الی الله بر پایه حق مداری است، نه صرف پیشرفت مادی؛ به تعبیر قرآن، علم باید انسان را به «خشیت» و آگاهی عمیق نسبت به خالق برساند: «انما یخشی الله من عباده العلماء» (فاطر، ۲۸). در تعبد علمی، دانشگاه به جای آنکه صرفا «نظام تولید مدرک» باشد، به بستری برای تعالی روحی و معنوی تبدیل می شود؛ در چنین فضایی مطالعه، تحقیق و تدریس، شکلی از عبادت است.روش : جامعه آماری این مطالعه، پژوهش های «جهت گیری الهی آموزش» در دانشگاه های مسیحی است که در گوگل اسکالر نمایه شده اند. انتخاب نمونه هدفمند از مقالات منتشر شده در مجلات رده Q۱ و Q۲ با بالاترین رتبه SJR بوده است. سپس براساس نظریه پردازی داده بنیاد مقالات منتخب، تحلیل محتوای کیفی شدند. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی، از لحاظ روش، کیفی و از بعد راهبرد، نظریه پردازی داده بنیاد است. جستجوهای نظام مند در پایگاه علمی گوگل اسکالر با کلیدواژه «ادغام ایمان و آموزش» بر این اصل استوار است که ارزش ها و اصول دینی در کنار آموزش های علمی و تحصیلی قرار می گیرند. پس از انتخاب یک نمونه هدفمند با نظریه پردازی داده بنیاد به کشف معناها، اولویت ها و نگرش های آشکار و پنهان پژوهش های جهت گیری الهی آموزش در دانشگاه های مسیحی اقدام شد. برای اطمینان از اعتبار روش مطالعه سه ابزار به کار گرفته شد: ۱. بررسی خارجی به کمک مشاور پژوهشی؛ ۲. نظارت بر مراحل کار و ۳. مقایسه با پیشینه پژوهش؛ برای مثال، پس از هر مرحله کدگذاری محوری برای پیدا کردن مستندات بیشتر در مورد کدهای انتخابی به جستجوی نمونه های غنی از اطلاعات در بین نمونه های منتخب پرداخته شده است. پس از انجام مرحله کدگذاری انتخابی مشخص شد که برای پژوهش های حوزه «جهت گیری الهی آموزش» در دانشگاه های مسیحی، اهداف، روش ها و نتایج یکپارچه ای وجود دارد که به صورت یک الگوی بصری با عناوین عوامل علی، عوامل مداخله گر، راهبردها و پیامدها به هم مرتبط هستند.نتایج: پس از کدگذاری باز و محوری، اهداف، روش ها و نتایج مقالات منتخب در یک الگوی شامل عوامل علی (شناسایی عوامل تاثیرگذار، شناسایی چالش ها، نقش دانشگاه های مذهبی، ابعاد نظری و پژوهشی، رابطه علم و دین و رویکردهای نوتحول گرا)، عوامل زمینه ای (دین مداری)، عوامل مداخله گر (تخصص دانشگاهی اساتید، ادغام عملی ایمان و آموزش، مدل های متنوع تلفیق علم و دین، ویژگی های فردی و اجتماعی، ویژگی های دانشگاهی و باورهای فراتجربی و انحصارگرایانه)، مقوله محوری (جهت گیری الهی آموزش)، راهبردهای (طراحی ابزارهای سنجش، طراحی و ارائه روش های آموزشی و تدریس، مطالعات کتابخانه ای و مطالعات کمی و کیفی) و پیامدهای (پیش بینی موفقیت جهت گیری الهی در تدریس، تشخیص نقش اساتید، ارائه راهبردهای تدریس، شناسایی تاثیر محیط دانشگاهی بر باورهای دینی، شناسایی نقش تنوع فرهنگی، تاثیر ایمان بر جامعه علمی و ارائه راهکارهای توسعه علمی و آموزشی) تدوین شده است. یکی از عوامل علی مهم در پدیدارشناسی پژوهش های جهت گیری الهی آموزش در دانشگاه های مسیحی، نگرانی از سکولاریزاسیون آموزش عالی است. با اینکه به نظر می رسد اساتید تاثیر اصلی را در جهت گیری الهی آموزش دارند، اما دیگر عوامل تاثیرگذار نباید نادیده گرفته شوند. اگرچه قرن بیست و یکم شاهد جدایی بسیاری از دانشجویان از ریشه های دینی خود بوده است، اما به باور بسیار از پژوهشگران، تفاهم و تعامل در فضای دانشگاه ها لازم است تا بحران های فرهنگی، مذهبی و اجتماعی کاهش یابد و پذیرش تنوع و عدالت خواهی در این فضا تقویت شود. تحقیقات نشان می دهند که ممکن است تحصیلات دانشگاهی به لیبرال تر شدن برخی باورهای دانشجویان بینجامد، اما همزمان ممکن است داشتن زندگی معنوی دانشجویان را تقویت کند. وجود مدل های فلسفی متنوع در تلفیق علم و دین، عامل مداخله گر بر جهت گیری الهی آموزش است. فرضیه های قدیمی درباره بی دینی گسترده در دانشگاه ها منسوخ شده است. هرچند که فراوانی نسبی به بیان بی دینی و شک گرایی دینی در محیط دانشگاه بیشتر از مردم عادی است.بحث و نتیجه گیری: واکاوی اهداف، روش ها و نتایج پژوهش های جهت گیری الهی آموزش در دانشگاه های مسیحی به صورت الگوی بصری حاصل از نظریه پردازی داده بنیاد بیان شده است. مطالعه تطبیقی پژوهش های جهت گیری الهی آموزش در دانشگاه های مسیحی و اسلامی می تواند روشنگر راهکارهای موثر تقویت بنیان های ایمان و اخلاق در دانشگاه های ایرانی باشد؛ بنابراین توصیه می شود الگوی بصری پژوهش های جهت گیری الهی آموزش در دانشگاه های ایرانی و اسلامی تدوین و با یک مطالعه تطبیقی، جهت گیری الهی آموزش در دانشگاه های مسیحی و اسلامی مقایسه شود. یافته های این مطالعه به عنوان یک پیش نیاز برای انجام مطالعات تطبیقی نشان می دهند که آموزش عالی تاثیر مستقیم و شدیدی بر باورهای دینی فارغ التحصیلان دانشگاه های مسیحی ندارد. اگرچه در دانشگاه های برتر دنیا، کاهش باورهای دینی و تردید نسبت به موجودات و وقایع فراتجربی بیشتر مشاهده می شود، اما این اتفاق ممکن است ناشی از مواجهه با روش های علمی، تجربی و آزمایشگاهی باشد که برای کسب جایگاه علمی بالاتر، نقش تبیین های فراتجربی را کم رنگ می کنند. تحقیقاتی هستند که نشان می دهند فارغ التحصیلان دانشگاه خیلی از نهاد دین دور نمی شوند و حتی نگرش محترمانه و مثبت تری نسبت به جماعت های دین باور پیدا می کنند. به عبارت دیگر شاید حضور در دانشگاه سبب کاهش انحصارگرایی دینی و پذیرش باورهای فراتجربی شود، اما این تغییرات فقط می تواند بخشی از فرایند هویت یابی اجتماعی و حرفه ای فارغ التحصیلان باشد. فارغ التحصیل شدن از یک دانشگاه مسیحی در مقایسه با فارغ التحصیل شدن از یک دانشگاه سکولار، لزوما به معنای دریافت آموزش عمیق مسیحی نیست؛ یعنی تاثیر باورهای دینی بر فارغ التحصیلان تنها به نوع دانشگاه وابسته نیست، بلکه عوامل دیگری نیز در آن نقش دارند و نباید فارغ التحصیلان دانشگاه های سکولار را یک دست ضد دین و فارغ التحصیلان دانشگاه های مسیحی را یک دست دین دوست تصور کرد. پیشنهاد می شود با روش های فعال و مشارکتی مانند یادگیری مبتنی بر ارزش های معنوی شخصی، نگرش های دانشجویان تغییر یابد و باورهای علمی سازگار با معنویت دینی و علمی تقویت شود.

کلیدواژه ها:

جهت گیری الهی آموزش ، ادغام ایمان و یادگیری ، دانشگاه مسیحی ، دانشگاه اسلامی ، آموزش STEM