از حکمت پدرانه تا حرکت استادانه مهره های شطرنج: نابسندگی تمثیل های خداباوران شکاک در دفاع از اصل نارسایی معرفتی

خداباوری شکاکانه، که امروزه یکی از مهم ترین پاسخ ها به استدلال های شواهدی شر تلقی می شود، بر اصل نارسایی معرفتی تکیه دارد که به طور خلاصه از این قرار است: اگر خداباوری صادق باشد، آنگاه با توجه به محدودیت های شناختی مان، از منظر معرفتی شایسته است در این خصوص تردید کنیم که در تمام موقعیت ها می توانیم به فهم تفصیلی و همه جانبه از تمام دلایل و مقاصد الهی در سامان دهی جهان دست یابیم. یکی از شیوه های رایج برای دفاع از این اصل تمسک به تمثیل ها است که پژوهش حاضر با تمرکز بر دو نمونه برجسته، «تمثیل والدین» وایکسترا و «تمثیل شطرنج» آلستون، به تحلیل و ارزیابی آنها می پردازد. در گام نخست، این مقاله نشان می دهد که تمثیل والدین، با وجود شهرت گسترده اش در ادبیات خداباوری شکاکانه، در بازنمایی شکاف معرفتی انسان و خدا چندان موفق نیست، زیرا تناظر انسان بالغ با نوزاد نه ماهه تصویری اغراق آمیز از وضعیت شناختی انسان به دست می دهد. در ادامه، پس از تقریر تمثیل شطرنج نشان داده می شود که این تمثیل تصویر مناسب تری از شکاف معرفتی انسان و خدا به دست می دهد، زیرا بر خلاف تمثیل والدین، این شکاف را در چارچوبی از قواعد و مفاهیم مشترک به تصویر می کشد و امکان شناخت محدود را نیز محفوظ می کند. با این همه، این تمثیل نیز، چنانچه در مقام استدلال تمثیلی به کار رود، با دشواری هایی روبه رو است؛ زیرا ناهمانندی های مرتبط میان دو سوی آن از قوت استدلالی اش می کاهند و نمی تواند به تنهایی پشتوانه ای کافی برای اصل نارسایی معرفتی باشد. بر این اساس، در پایان، با تمایز میان کارکرد استدلالی و کارکرد تفهیمی تمثیل ها، پیشنهاد می شود این تمثیل ها نه در مقام استدلال تمثیلی، بلکه در کنار استدلال های مستقل خداباوران شکاک، به منزله ابزارهایی برای تصویرسازی و برانگیختن فهم شهودی به کار روند.

کلیدواژه ها:

خداباوری شکاکانه ، اصل نارسایی معرفتی ، استدلال تمثیلی ، تمثیل والدین ، تمثیل شطرنج