چندعالمی و نسبت آن با اثبات گرایی، طبیعت گرایی و الحاد

چندعالمی یکی از موضوعات مهم در کیهان شناسی مدرن است که بحث های پردامنه ای را در حوزه های مختلف، از علوم طبیعی تا فلسفه و الهیات، در پی داشته است. به طور خاص، گروهی از نویسندگان چندعالمی را نظریه ای ملحدانه دانسته و با این دیدگاه، له یا علیه آن موضع گیری کرده اند. در این مقاله، ابتدا به معرفی چندعالمی می پردازیم، به صورتی که از دقت علمی کافی برخوردار باشد، و استدلال می کنیم انگیزه کافی برای در نظر گرفتن چندعالمی به عنوان یک نظریه علمی وجود دارد. سپس استدلال می کنیم چندعالمی نه تنها نظریه ای ملحدانه نیست، و تعارضی با خداباوری ندارد، بلکه می توان از آن علیه برخی دیدگاه های فلسفی ناظر به علم که رنگ وبوی الحاد دارند استفاده کرد. به طور خاص، بحث می کنیم چطور چندعالمی اصالت و کفایت تجربه در دیدگاه اثبات گرایی و همچنین جنبه های هستی شناختی طبیعت گرایی و ادعای رایج استلزام منطقی رسیدن به آن از طریق علم را به چالش می کشد. در ادامه به تقابل ادعایی بین چندعالمی و «تنظیم ظریف از طریق طراحی هوشمند» نیز اشاره می کنیم و می گوییم، بر خلاف دیدگاه غالب در این حوزه، چنین تقابلی، اگر به معنای رقابت بین الحاد و خداباوری -به جای رقابت دو نظریه علمی- تلقی شود، نه تنها مورد نیاز خداباوران نیست، بلکه می تواند منجر به ضرر غیرضرور برای آنها شود. با تعمیم بحث به آنچه به طور کلی در علم می گذرد، نتیجه می گیریم به دلیل هدف گذاری علم در رسیدن به «تبیین کافی» و نه لزوما «تبیین کامل»، عدم ارجاع و توجه به برخی روابط علی -از جمله موارد مربوط به خداوند- نمی تواند به معنای عدم وجود چنین روابطی تفسیر شود.

کلیدواژه ها:

اثبات گرایی ، چندعالمی ، طبیعت گرایی روش شناختی ، طبیعت گرایی هستی شناختی ، الحاد علمی