گونه شناسی گذرهای تاریخی شیراز در راستای ارتقاء آسایش اقلیمی

در سال های اخیر، رشد شهرنشینی همراه با تغییرات اقلیمی موجب تشدید گرمایش جهانی شده است؛ پدیده ای که با دمای بسیار بالا، باد کم و تجمع حرارت شناخته می شود و سلامت ساکنان شهرهای پرتراکم را تهدید می کند. در چنین شرایطی، توجه به آسایش اقلیمی در فضاهای باز شهری به خصوص بافت های تاریخی به عنوان یکی از مولفه های ضروری طراحی پایدار اهمیت یافته است. گذرهای تاریخی، به عنوان ساختارهای اصلی حرکت و تعامل اجتماعی در شهرهای سنتی، به واسطه ویژگی های کالبدی خاص خود، در برابر این تغییرات اقلیمی آسیب پذیرند. پژوهش حاضر با هدف گونه شناسی گذرهای تاریخی شهر شیراز و تحلیل تطبیقی آن ها از منظر آسایش اقلیمی صورت گرفته است. ابتدا با بررسی منابع نظری و اسناد معتبر، شاخص های موثر بر آسایش حرارتی در فضای باز استخراج شد. سپس با مطالعه میدانی، ۱۲ گذر منتخب از بافت تاریخی شیراز شناسایی و بر اساس جهت گیری، فرم فضایی و ویژگی های کالبدی در چهار گونه دسته بندی گردید. از هر گونه، یک نمونه گذر (سنگ سیاه، هفت پیچ، شازده منصور و امامزاده زنجیری) برای شبیه سازی در نرم افزار انوی مت انتخاب شد. پنج شاخص کلیدی شامل دمای بالقوه هوا، میانگین دمای تابشی، رطوبت نسبی، سرعت باد و شاخص UTCI در ساعت ۱۴ تابستان، در ارتفاع ۴/۱ متری، مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج نشان داد گذر شازده منصور با برخورداری از فرم نیمه محصور، نسبت عرض به ارتفاع مناسب و حضور سایه بان ها و جریان مطلوب هوا، بهترین شرایط اقلیمی را داراست. در مقابل، گذر سنگ سیاه و امامزاده زنجیری به دلیل بازشدگی زیاد، فقدان عناصر سایه انداز و تهویه نامطلوب، ضعیف ترین وضعیت آسایش حرارتی را تجربه می کنند.

کلیدواژه ها:

آسایش اقلیمی ، شاخص UTCI ، گذرهای تاریخی شیراز ، ENVI-met