کرونولوژی آمایش سرزمین در ایران

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 27

فایل این مقاله در 20 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_BIOSPHR-19-1_002

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

آمایش سرزمین به عنوان چارچوبی راهبردی برای سامان دهی فضایی فعالیت ها، توزیع متعادل جمعیت و بهره برداری پایدار از منابع، یکی از مهم ترین ابزارهای تحقق توسعه پایدار و عدالت فضایی محسوب می شود. پژوهش حاضر با رویکردی تاریخی تحلیلی، روند شکل گیری و تحول آمایش سرزمین در ایران را در بستر تحولات جهانی و ملی بررسی می کند. نتایج نشان می دهد که اگرچه پیشینه مدیریت سرزمین در ایران به دوره های تاریخی پیشین باز می گردد، اما برنامه ریزی نوین آمایشی از دهه ۱۳۱۰ و هم زمان با شکل گیری نظام برنامه ریزی توسعه در کشور آغاز شد. این روند به شدت تحت تاثیر مکاتب برنامه ریزی اروپایی، آنگلوساکسون و یورو-امریکن و همکاری با مشاوران خارجی قرار داشت. بررسی برنامه های عمرانی پیش و پس از انقلاب اسلامی نشان می دهد که آمایش سرزمین در ایران همواره متاثر از شرایط سیاسی، درآمدهای نفتی، تمرکزگرایی اداری، تحولات جمعیتی، جنگ تحمیلی و تغییرات ساختاری نظام حکمرانی بوده است. در دوره پیش از انقلاب، هدف اصلی مطالعات آمایشی، کاهش نابرابری های منطقه ای و تمرکززدایی بود، اما غلبه رویکرد صنعتی شدن و توسعه شتاب زده مانع تحقق کامل اهداف شد. پس از انقلاب نیز جنگ و ناپایداری نهادی موجب رکود مطالعات آمایشی گردید، هرچند از دهه ۱۳۶۰ به بعد تدوین اسناد ملی و استانی، تصویب ضوابط ملی آمایش و توسعه فناوری های نوین مانند GIS زمینه احیای این رویکرد را فراهم کرد. یافته ها نشان می دهد ضعف هماهنگی بین بخشی، ناپایداری نهادی و نبود ضمانت اجرایی، مهم ترین چالش های تاریخی آمایش سرزمین در ایران بوده اند؛ بااین حال، توجه روزافزون به توسعه پایدار و عدالت فضایی، زمینه گذار به حکمرانی فضایی یکپارچه را تقویت کرده است.

نویسندگان

مهشید اسکندری

گروه علوم و مهندسی محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران

افشین دانه کار

گروه علوم و مهندسی محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران