پیامد خاکستر زغال سنگ بر تنفس خاک و شناسه های رشد گیاه نخود سپید مایه-زنی شده با مزوریزوبیوم و قارچ های میکوریز

سابقه و هدف: در سال های گذشته به کاربرد پسماندهای صنعتی مانند خاکستر زغال سنگ در کشاورزی برای بهسازی خاک و افزایش رشد گیاه نگاه ویژه ای شده است. به هر گونه، هنوز در باره اندازه شایسته کاربرد این مواد و نشان آن ها بر ویژگی های خاک، رشد گیاه و همزیستی ریزجانداران با گیاه شناخت روشنی در دست نیست و این نیاز به بررسی بیشتری دارد. در این پژوهش، پیامد اندازه های گوناگونی از خاکستر زغال سنگ بیتومینه همراه با همزیستی سه گانه ریزجانداران بر شناسه های رشد و کارکرد گیاه نخود آزمایش و بررسی شد.مواد و روش: این پژوهش آزمایشی گلدانی بر یک خاک سترون شده بود که به گونه فاکتوریل با طرح کاملا تصادفی در سه تکرار انجام شد. فاکتورهای آزمایش شده کاربرد خاکستر زغال سنگ در ۴ اندازه (۰، ۵/۲ ، ۵ و ۱۰ درسد) ، مایه زنی قارچ میکوریزا در سه تیمار (بدون مایه زنی، مایه زنی با قارچ Funneliformis mosseae و مایه زنی با قارچ Rhizophagus irregularis) و مایه زنی Mesorhizobium ciceri در دو تیمار (بدون مایه زنی و مایه زنی با باکتری) بود. گیاهان نخود کشت شده در گلخانه، با آبیاری روزانه تا آغاز گام گلدهی رشد داده شدند و سپس شناسه های تنفس پایه و برانگیخته خاک، کلروفیل برگ و شناسه های رشدی گیاه مانند بلندی گیاه، وزن خشک اندام هوایی و ریشه اندازه گیری شدند.یافته ها: تیمار خاک با ۲.۵ درسد خاکستر زغال سنگ مایه بهبود چشم گیر شناسه های بلندی گیاه، و وزن خشک اندام هوایی و ریشه گیاه در برابر گواه آزمایش شد. با افزایش اندازه خاکستر به ۵ و ۱۰ درسد، شناسه های رشد کاهش یافت که نشان دهنده پیامد زیانبار اندازه بالای خاکستر بر ویژگی های خاک و گیاه است. بیشترین اندازه کلروفیل برگ در تیمار ۵ درسد خاکستر دیده شد، که این شاید به عناصر خوراکی گیاه در خاکستر وابسته باشد. مایه زنی قارچ های میکوریزا و باکتری به گونه جداگانه و همزمان مایه افزایش چشم گیر شناسه های رشد و اندوخته کلروفیل کل برگ، و کلروفیل a و b در برگ شد. بالاترین اندازه کلروفیل در تیمار مایه زنی با قارچ Funneliformis mosseae دیده شد، که نشان دهنده کارایی بیشتر این قارچ در برابر Rhizophagus irregularis است. در تیمار ۱۰ درسد خاکستر، نشان های سودمند کودهای زیستی بر گیاه دیده نشد، که این شاید وابسته به آلودگی شیمیایی یا فیزیکی خاک باشد.نتیجه گیری: این پژوهش نشان داد که بهره گیری از خاکستر زغال سنگ بیتومینه در اندازه کم (۵/۲ درسد) می تواند بهبود چشم گیری در شناسه های رشد گیاه نخود در پی داشته باشد. ولی اندازه های بالاتر (۵ و ۱۰ درسد) نشان زیانبار بر رشد گیاه و همزیستی ریزجانداران با آن داشت. همچنین مایه زنی با قارچ های میکوریزا و باکتری به گونه چشم گیری رشد و اندوخته کلروفیل برگ گیاه را افزایش دادند، که در اندازه بالای خاکستر بکاررفته این پیامدهای سودمند کاهش یافت. از آنجایی که این پژوهش گلخانه ای و به گونه سترون انجام شده است، یافته های آن باید در کشتزارها بویژه در کاربرد پیوسته خاکستر زغال در خاک کشاورزی نیز آزمون شود تا بر پایه آن پیشنادهایی به کشاورزان داده شود.

کلیدواژه ها:

زغال سنگ بیتومینه ، نخود ایرانی ، Funneliformis mosseae ، Mesorhizobium ciceri ، Rhizophagus irregularis