مدل سازی فضایی تاب آوری اقلیمی کانون های آسیب پذیر در سکونتگاه های شهری و روستایی در برابر بحران کم آبی (پژوهش موردی: شهرستان بویراحمد)
سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 37
فایل این مقاله در 25 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد
- صدور گواهی نمایه سازی
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_CCR-7-27_006
تاریخ نمایه سازی: 21 آبان 1405
چکیده مقاله:
پژوهش حاضر با هدف مدل سازی فضایی تاب آوری اقلیمی در برابر بحران کم آبی و واکاوی الگوهای تمرکز آسیب پذیری در سکونتگاه های شهری و روستایی شهرستان بویراحمد تدوین شده است. این تحقیق از نظر ماهیت، کاربردی-تحلیلی و جهت سنجش تاب آوری، ۲۳ شاخص در ۶ رسته اصلی شامل اقلیمی، هیدرولوژیک، توپوگرافی، محیطی، جمعیتی و زمین شناسی استخراج گردید. برای وزن دهی به معیارها از مدل نوین MEREC (مبتنی بر حذف اثر معیار) استفاده شد که نتایج آن نشان داد شاخص های بارندگی با وزن (۰۸/.)، دما (۰۷/.) و کاربری اراضی (۰۷/.) بیشترین نقش را در تعیین تاب آوری منطقه ایفا می کنند. پس از تلفیق لایه ها در محیط GIS و پهنه بندی بحران کم آبی، جهت شناسایی کانون های بحرانی و بررسی معناداری توزیع، از آماره خودهمبستگی فضایی گتیس- ارد استفاده گردید. یافته ها حاکی از آن است که ۵۳ درصد از روستاهای منطقه در محدوده خطر «متوسط» تا «زیاد» قرار دارند، در حالی که شهرهای مادوان و سپیدار در وضعیت بحرانی «خیلی زیاد» و شهر یاسوج در وضعیت خطر «زیاد» شناسایی شدند. آماره گتیس-ارد موفق به شناسایی خوشه های بحرانی (لکه داغ) با اطمینان ۹۹ درصد در محور شمال غرب به جنوب شرق (پیرامون گراب سفلی، یاسوج و مادوان) گردید که مساحتی بالغ بر ۷۳۴ کیلومترمربع را در بر می گیرد و بیشترین تراکم نقاط روستایی آسیب پذیر دقیقا با این کانون ها انطباق مکانی دارد. همچنین تحلیل ساختار تامین و توزیع آب، بیانگر نرخ هدررفت ۶۷/۶۲ درصدی در شبکه روستایی و شکاف ساختاری میان ظرفیت اسمی و توان واقعی تولید است. در نهایت، یافته ها موید وجود شکافی بنیادین میان توان اکولوژیک حوضه آبریز و الگوی فعلی بارگذاری کالبدی است که موجب شکل گیری بحران اقلیمی شدید گردیده؛ لذا جهت گذار به توسعه پایدار و مدیریت تنش های آبی، بازآرایی آمایش سرزمین با اولویت بندی انتقال کانون های توسعه به پهنه های شمالی و شمال غربی که از تاب آوری محیطی بالاتری برخوردارند، به عنوان راهبرد گریزناپذیر و نقشه راه آمایشی پیشنهاد می گردد.
کلیدواژه ها:
نویسندگان
سید کرامت هاشمی عنا
استادیار جغرافیا، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
حسین حسینی خواه
دانش آموخته دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
تقی طاوسی
گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران