ارائه مدلی سطح بندی شده از الزامات پیاده سازی خط مشی های حوزه حفاظت و بهره برداری از جنگل های شمال کشور

با توجه به جایگاه حیاتی جنگل های شمال کشور، حفاظت و بهره برداری پایدار از این منابع طبیعی یکی از اولویت های اصلی خط مشی گذاری محیط زیستی در ایران به شمار می آید. با این حال، بررسی های میدانی و اسناد سیاستی نشان می دهد که پیاده سازی موثر خط مشی های مرتبط با جنگل، با چالش هایی جدی در سطوح مختلف اجرایی مواجه است. این تحقیق با هدف ارائه الزامات نظری برای اجرای خط مشی های محیط زیستی حوزه حفاظت و بهره برداری از جنگل های شمال بر اساس مدل سازی ساختاری- تفسیری انجام شده است. استراتژی اصلی پژوهش، بهره گیری هم زمان از روش کیفی تحلیل مضمون و روش کمی مدل سازی ساختاری- تفسیری به صورت آمیخته متوالی بوده است. در بخش تحلیل مضمون پژوهش، نه نفر از خبرگان به عنوان نمونه انتخاب شدند. در زمینه نمونه گیری تحلیل مضمون و مدل سازی ساختاری- تفسیری رویکرد نمونه گیری هدفمند و نظری استفاده شد. از ابزار مصاحبه برای تحلیل مضمون و از ابزار پرسشنامه برای اجرای رویکرد مدل سازی ساختاری- تفسیری استفاده شده است. در بخش کمی ۱۶ پرسشنامه در اختیار خبرگان اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان های مازندران، گیلان و گلستان قرار گرفت. در بخش کیفی در این پژوهش ۵۲۰ کد باز (مفهوم اولیه)، ۴۰۷ مضمون پایه، ۶۱ مضمون سازمان دهنده و ۱۳ مضمون فراگیر شامل چالش های اصول گرایی، مطالعه و پژوهش، مدیریت منابع، عمل گرایی، هنجارگذاری ساختاری، پویایی، آرمان محوری، نظام مندی، توسعه بوم محور، حل مسئله، طراحی بسته ابزاری، بوروکرات های سطح خیابان، مشارکت شهروندان شناسایی شده است. مدل نهایی حاصل از رویکرد مدل سازی تفسیر ساختاری در ۵ سطح تشکیل شده است که مطالعه و پژوهش در سطح پنجم تاثیرگذارترین سطح می باشد. تحلیل میک مک نشان می دهد که مطالعه و پژوهش، مدیریت منابع، آرمان محوری و طراحی بسته ابزاری از نوع متغیرهای مستقل هستند؛ این متغیرها دارای وابستگی کم و هدایت بالا می باشند به عبارتی دیگر تاثیرگذاری بالا و تاثیرپذیری کم از ویژگی های این متغیرها است. رویکرد مشارکتی مبتنی بر حکمرانی جنگل، سبب انگیزه همکاری مردم محلی و سایر ذی نفعان در اعمال قوانین کنترل جنگل با دولت می شود.

کلیدواژه ها:

خط مشی های محیط زیست ، اجرای خط مشی ، جنگل های شمال کشور ، مدل سازی ساختاری- تفسیری ، آموزش و پژوهش