جغرافیای دوپاره پایتخت: تفکیک فضایی و برساخت محله فرنگی ها در تهران عصر قاجار، با تکیه بر گزارش های ناظران خارجی

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 28

فایل این مقاله در 21 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_IRHJ-19-2_006

تاریخ نمایه سازی: 21 آبان 1405

چکیده مقاله:

پژوهش حاضر به بررسی و واکاوی پدیده تفکیک فضایی و شکل گیری یک جغرافیای دوگانه در کالبد شهری تهران عصر قاجار می پردازد و تمرکز اصلی خود را بر روند تکوین محله فرنگی ها یا بخش اروپایی پایتخت قرار می دهد. مسئله بنیادین این مقاله، تبیین چگونگی فروپاشی سازمان فضایی یکپارچه و ارگانیک شهر در تقابل با الگوهای وارداتی شهرسازی غربی و نفوذ دیپلماتیک بیگانگان است. با این حال، تحقیق حاضر با اتکا به تحلیل جامعه شناختی سفرنامه های تاریخی نشان می دهد که این یکپارچگی کالبدی با ورود دیپلمات های اروپایی و پیامدهای ناشی از رقابت های استعماری دچار گسست گردید. برساخت کالبدی بخش جدید، فرآیندی تدریجی بود که از استقرار پراکنده سفارتخانه ها و حومه نشینی دیپلماتیک در ییلاقات شمالی آغاز شد و در عصر ناصری به شکل گیری یک پهنه جغرافیایی کاملا متمایز در شمال شهر انجامید. احداث محورهایی نظیر بلوار سفرا با خیابان های عریض، پیاده روها، درختکاری های منظم و تقاطع های دارای زاویه قائمه، یک محله مدرن را خلق کرد که منحصرا برای زیست دیپلمات ها و اشراف غرب گرا طراحی شده بود. براین اساس، این مداخله فضایی به یک جدایی گزینی اجتماعی و کالبدی منجر گردید؛ زیرا در حالی که محله اروپایی به ویترینی از امکانات رفاهی، تراموا و معماری برون گرا تبدیل شده بود، بخش قدیمی شهر درگیر تراکم انبوه، کوچه های خاکی، مجاری آلوده و بحران های حاد زیرساختی باقی ماند. تولد محله فرنگی ها نه یک توسعه متوازن شهری، بلکه یک مداخله سلطه گرایانه فضایی بود که جغرافیای سنتی قدرت در تهران را به طور کامل بازتعریف کرد. انتقال کانون ثروت و توجه کالبدی از بافت های تاریخی به حومه های نوساز شمالی، شکافی جبران ناپذیر میان طبقات اجتماعی به وجود اورد و کلان شهر تهران را درگیر یک همزیستی پرالتهاب، متناقض و سردرگم میان دو جهان کاملا بیگانه و متضاد ساخت.

نویسندگان

محمد بیطرفان

استادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • آمار دارالخلافه تهران. ۱۳۶۸. به کوشش منصوره اتحادیه و سیروس ...
  • روزنامه ایران. ۱۲۹۴ ه‍.ق. شماره ۳۱۸ ...
  • سرنا، کارلا. ۱۳۶۲. آدم ها و آئین ها در ایران. ...
  • شین جوء، سوزوکی. ۱۳۹۳. سفرنامه سوزوکی شین جوء: سفر در ...
  • ماساهارو، یوشیدا. ۱۳۷۳. سفرنامه یوشیدا ماساهارو. ترجمه هاشم رجب زاده. ...
  • Adams, Isaac. ۱۸۹۸. Darkness and Daybreak: Personal Experiences, Manners, Customs, ...
  • Amirahmadi, H., and A. Kiafar. ۱۹۸۷. “Tehran: Growth and Contradictions.” ...
  • Balfour, J. M. ۱۹۲۲. Recent Happenings in Persia. Edinburgh and ...
  • Ballantine, Henry. ۱۸۷۹. Midnight Marches through Persia. Boston: Lee and ...
  • Bassett, James. ۱۸۸۷. The Land of the Imams: A Narrative ...
  • Benjamin, S. G. W. ۱۸۸۷. Persia and the Persians. London: ...
  • Binning, Robert. ۱۸۵۷. A Journal of Two Years’ Travel in ...
  • Bishop, Mrs. (Isabella L. Bird). ۱۸۹۱. Journeys in Persia and ...
  • Bradley-Birt, F. B. ۱۹۱۰. Persia: Through Persia from the Gulf ...
  • Burges Moore, Benjamin. ۱۹۱۵. From Moscow to the Persian Gulf: ...
  • Correspondence Relating to Persia. ۱۸۴۱. Great Britain, Foreign Office. London: ...
  • Cresson, W. P. ۱۹۰۸. Persia: The Awakening East. Philadelphia and ...
  • Curzon, G. N. ۱۸۹۲. Persia and the Persian Question. Vol. ...
  • Durand, E. R. ۱۹۰۲. An Autumn Tour in Western Persia. ...
  • Eastwick, Edward B. ۱۸۶۴. Journal of a Diplomat’s Three Years’ ...
  • Hone, J. M., and Page L. Dickinson. ۱۹۱۰. Persia in ...
  • Jackson, Kate. ۱۹۲۰. Around the World to Persia: Letters Written ...
  • Jackson, Williams. ۱۹۰۶. Persia Past and Present: A Book of ...
  • Misra, M. ۲۰۲۲. “Traditional Architecture in Iran.” International Journal of ...
  • Mounsey, Augustus H. ۱۸۷۲. A Journey through the Caucasus and ...
  • Parsaee, M., P. Motealleh, and M. Parva. ۲۰۱۷. “An Investigation ...
  • Shoemaker, Michael Myers. ۱۹۰۴. The Heart of the Orient: Saunterings ...
  • Sykes, Ella. ۱۹۰۱. Through Persia on a Side-Saddle. London: John ...
  • Sykes, Ella. ۱۹۱۰. Persia and Its People. London: Methuen & ...
  • The National Geographic Magazine. ۱۹۲۱. Vol. ۳۹, no. ۴ (April). ...
  • Thomson, R. F., and Lord Schomberg H. Kerr. ۱۸۵۸. “Journey ...
  • Ussher, John. ۱۸۶۵. A Journey from London to Persepolis. London: ...
  • Vahdat Zad, V. ۲۰۱۲. “Spatial Discrimination in Tehran’s Modern Urban ...
  • Warzée, Dorothy de. ۱۹۱۳. Peeps into Persia. London: Hurst and ...
  • Weeks, Edwin Lord. ۱۸۹۶. From the Black Sea through Persia ...
  • Whigham, H. J. ۱۹۰۳. The Persian Problem: An Examination of ...
  • Williams, E. Crawshay. ۱۹۰۷. Across Persia. London: Edward Arnold ...
  • Wills, C. J. ۱۸۸۳. In the Land of the Lion ...
  • Wills, C. J. ۱۸۸۶. Persia as It Is: Being Sketches ...
  • Windt, Harry de. ۱۸۹۱. A Ride to India: Across Persia ...
  • نمایش کامل مراجع