جغرافیای دوپاره پایتخت: تفکیک فضایی و برساخت محله فرنگی ها در تهران عصر قاجار، با تکیه بر گزارش های ناظران خارجی
محل انتشار: دوفصلنامه تاریخ ایران، دوره: 19، شماره: 2
سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 28
فایل این مقاله در 21 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد
- صدور گواهی نمایه سازی
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_IRHJ-19-2_006
تاریخ نمایه سازی: 21 آبان 1405
چکیده مقاله:
پژوهش حاضر به بررسی و واکاوی پدیده تفکیک فضایی و شکل گیری یک جغرافیای دوگانه در کالبد شهری تهران عصر قاجار می پردازد و تمرکز اصلی خود را بر روند تکوین محله فرنگی ها یا بخش اروپایی پایتخت قرار می دهد. مسئله بنیادین این مقاله، تبیین چگونگی فروپاشی سازمان فضایی یکپارچه و ارگانیک شهر در تقابل با الگوهای وارداتی شهرسازی غربی و نفوذ دیپلماتیک بیگانگان است. با این حال، تحقیق حاضر با اتکا به تحلیل جامعه شناختی سفرنامه های تاریخی نشان می دهد که این یکپارچگی کالبدی با ورود دیپلمات های اروپایی و پیامدهای ناشی از رقابت های استعماری دچار گسست گردید. برساخت کالبدی بخش جدید، فرآیندی تدریجی بود که از استقرار پراکنده سفارتخانه ها و حومه نشینی دیپلماتیک در ییلاقات شمالی آغاز شد و در عصر ناصری به شکل گیری یک پهنه جغرافیایی کاملا متمایز در شمال شهر انجامید. احداث محورهایی نظیر بلوار سفرا با خیابان های عریض، پیاده روها، درختکاری های منظم و تقاطع های دارای زاویه قائمه، یک محله مدرن را خلق کرد که منحصرا برای زیست دیپلمات ها و اشراف غرب گرا طراحی شده بود. براین اساس، این مداخله فضایی به یک جدایی گزینی اجتماعی و کالبدی منجر گردید؛ زیرا در حالی که محله اروپایی به ویترینی از امکانات رفاهی، تراموا و معماری برون گرا تبدیل شده بود، بخش قدیمی شهر درگیر تراکم انبوه، کوچه های خاکی، مجاری آلوده و بحران های حاد زیرساختی باقی ماند. تولد محله فرنگی ها نه یک توسعه متوازن شهری، بلکه یک مداخله سلطه گرایانه فضایی بود که جغرافیای سنتی قدرت در تهران را به طور کامل بازتعریف کرد. انتقال کانون ثروت و توجه کالبدی از بافت های تاریخی به حومه های نوساز شمالی، شکافی جبران ناپذیر میان طبقات اجتماعی به وجود اورد و کلان شهر تهران را درگیر یک همزیستی پرالتهاب، متناقض و سردرگم میان دو جهان کاملا بیگانه و متضاد ساخت.
کلیدواژه ها:
نویسندگان
محمد بیطرفان
استادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
مراجع و منابع این مقاله:
لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :