بررسی تحولات مفهومی بدن و نفس در شاکله هویت انسانی از دیدگاه اشاعره متقدم و متاخر

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 36

فایل این مقاله در 23 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_KALAM-16-3_005

تاریخ نمایه سازی: 21 آبان 1405

چکیده مقاله:

هدف این پژوهش، بررسی تحولات مفهومی «بدن» و «نفس» در شاکله هویت انسانی از منظر اشاعره متقدم و متاخر و تحلیل عوامل تاریخی، فلسفی و کلامی موثر بر این دگرگونی است. پرسش اصلی آن است که چگونه اشاعره از تلقی بدن محور، که در آن نفس به مثابه «جسم لطیف» وابسته به بدن و فاقد استقلال جوهری تصور می شد، به سوی نگرش دوگانه انگارانه ای حرکت کردند که در آن «نفس» به عنوان جوهری مجرد و مستقل، حامل هویت فردی انسان تلقی گردید. این پژوهش با رویکردی تحلیلی–توصیفی و روش کتابخانه ای، بر اساس مطالعه متون متقدمان اشعری چون باقلانی، جوینی و بغدادی و نیز متاخرانی همچون غزالی و فخرالدین رازی سامان یافته است. یافته ها نشان می دهد که این تحول مفهومی، از یک سو واکنشی به چالش های کلامی در تبیین وحدت هویتی و بقاء پس از مرگ بوده و از سوی دیگر متاثر از فلسفه ابن سینا در باب نفس است. غزالی با بازتعریف نفس به عنوان جوهری مجرد و فاعل ادراک و اراده، و فخررازی با بسط فلسفی–کلامی این ایده، نقش محوری در انسجام بخشی به منظومه انسان شناسی اشاعره ایفا کردند. نتیجه این بررسی اینست که این دگرگونی، ضمن تقویت پیوند کلام اشعری با فلسفه اسلامی و تبیین دقیق تر معاد جسمانی، نقدهایی همچون مسئله ارتباط میان نفس مجرد و بدن مادی را نیز برانگیخت. نوآوری این پژوهش در آن است که با تمرکز بر نسبت مفهومی بدن و نفس در دو دوره متقدم و متاخر، ابعاد کمتر کاویده شده ای از هویت انسانی در اندیشه اشعری را آشکار می سازد و امکان مقایسه تطبیقی با دیگر مکاتب کلامی و فلسفی را فراهم می کند.

نویسندگان

نرجس رودگر

دانشیار فلسفه اسلامی جامعه المصطفی العالمیه، عضووابسته گروه مطالعات خانواده دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران

زهرا ضیائی

دکتری کلام اسلامی ، مجتمع آموزش عالی بنت الهدی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران