صفات تک بسامدی در زبان های ایرانی باستان

زبان های ایرانی به لحاظ تاریخی سه دوره تحولی باستان، میانه، و نو را پشت سر گذاشته اند. از دیدگاه زبان شناسی تاریخی، دوره باستان از زمان نگارش گاهان (احتمالا حدود سده ۱۲ تا ۱۰ پ م) آغاز می شود و در اواخر دوره هخامنشی (حدود ۳۰۰ پ م) پایان می پذیرد. این پژوهش کیفی، با هدف شناسایی و تحلیل ساختاری صفات تک بسامدی در زبان های ایرانی باستان (اوستایی و فارسی باستان) و پاسخ به این پرسش انجام شد که این صفات از نظر ساخت واژی و توزیع متنی چه ویژگی هایی دارند. بدین منظور ابتدا همه صفات ثبت شده در فرهنگ معتبر بارتلمه (در حدود ۴۰۰۰ مدخل) استخراج و برگیزه شدند، و پس از پالایش داده ها، موارد تک بسامدی تفکیک، و از حیث ساختاری تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که صفات تک بسامدی به لحاظ ساختاری متنوع اند و همه انواع صفات (بسیط، مشتق، مرکب و عبارتی) را دربرمی گیرند. این صفات، تنها در متون اوستایی مشاهده شدند و در فارسی باستان، احتمالا به سبب محدودیت متون بازمانده، شواهدی از آنها یافت نشد. بیشترین موارد مشاهده شده، که عمدتا مشتق اند، به ترتیب در یسن ها، وندیداد، مهریشت، اردیبهشت یشت، زامیادیشت و رام یشت ثبت شده است. لازم به ذکر است که صفات مشتق با ۴۵ مورد بیشترین فراوانی را داشتند و صفات مرکب با ۹ مورد در جایگاه دوم قرار گرفتند.

کلیدواژه ها:

زبان های ایرانی باستان ، اوستایی ، فارسی باستان ، صفات تک بسامدی