بهبود توانایی تشخیص اخبار جعلی از طریق بازی؛ مقایسه دو روش تولید خبر جعلی و درست

مقدمه: گسترش اخبار جعلی، چالشی جدی برای افکار عمومی و تصمیم گیری اجتماعی ایجاد کرده است. نظریه تلقیح روانی به ویژه از طریق بازی های آموزشی مانند «Bad News»، راهبرد پیشگیرانه ای برای افزایش مقاومت شناختی در برابر اطلاعات گمراه کننده ارائه می دهد. هدف اصلی این مطالعه مقایسه اثربخشی دو مکانیسم مبتنی بر تلقیح (تمرین تولید اخبار جعلی در مقابل تمرین تولید اخبار درست) در بهبود توانایی تشخیص اخبار جعلی در بستر رسانه ای ایران بود. روش کار: این مطالعه تجربی با طرح پیش آزمون_پس آزمون با گروه کنترل انجام شد. ۱۹۲ کاربر ایرانی (۱۸ تا ۳۰ سال) به صورت تصادفی متوالی در سه گروه ۶۴ نفری شامل دو گروه آزمایش (بازی اخبار بد و اخبار خوب) و یک گروه کنترل (بازی تتریس) قرار گرفتند. هر دو بازی چهار روش رایج تولید اخبار جعلی را آموزش دادند. توانایی تشخیص با دو نسخه آزمون در پیش و پس آزمون سنجیده شد. تحلیل داده ها با مدل خطی تعمیم یافته مختلط انجام گرفت. یافته ها: تحلیل ها اثر تعاملی معنادار بین گروه و زمان را نشان داد (۰۰۱/۰>P). هر دو مداخله در مقایسه با کنترل موجب بهبود عملکرد شدند، اما گروه «اخبار خوب» عملکرد بالاتری داشت. میزان بهبود تجمیعی برای گروه «اخبار خوب»  ۲/۱۵ درصد، «اخبار بد» ۳/۸  درصد و کنترل ۲/۳- درصد بود. نتیجه گیری: نتایج نشان داد تمرین دفاع (تولید اخبار درست) در مقایسه با تقلید حمله (تولید اخبار جعلی) راهبرد موثرتری برای مصونیت شناختی است و توانایی تشخیص را حدود دو برابر افزایش می دهد. محدودیت های مطالعه شامل تمرکز بر گروه سنی جوان و بافت فرهنگی خاص بود؛ پژوهش های آینده با نمونه های متنوع تر و دوره های پیگیری طولانی تر توصیه می شود.

کلیدواژه ها:

Accurate news ، Cognitive game ، Cognitive immunity ، Fake news ، Media literacy ، اخبار جعلی ، اخبار درست ، بازی شناختی ، مصونیت شناختی ، سواد رسانه ای